Ze staan buiten drukke metrostations of bij de ingang van populaire stadsparken, onopvallende kraampjes met erboven de simpele tekst: ‘Contractdienst’. Aan de voorkant van de kraam prijkt een grote foto van een imposante militair in vol ornaat. ‘Ons beroep is het moederland beschermen’, staat eronder. De jeugdige vrijwilligers erachter verschaffen nadere informatie over de carrièreperspectieven in het leger. Soms worden ze geflankeerd door een kozak in camouflagetenue.
De Russische legerleiding heeft zich ten doel gesteld voor het eind van dit jaar de strijdkrachten uit te breiden met ten minste 400 duizend beroepsmilitairen, of ‘kontraktniki’, met het oog op de strijd in Oekraïne en de toetreding van Finland en straks Zweden tot de Navo. De campagne is sinds enkele weken in volle gang, zowel in Moskou als in andere Russische regio’s. Grote billboards langs drukke wegen moedigen Russische mannen aan te kiezen voor ‘een echte baan’. ‘Sluit je aan’, schreeuwen reclameposters op bushaltes. In sommige regio’s vallen wervingsadvertenties samen met de gas- of elektriciteitsrekening in de bus.
Over de auteur
Geert Groot Koerkamp is correspondent Rusland voor de Volkskrant. Hij woont sinds 1992 in Moskou.
Ook op televisie valt er niet aan te ontkomen. Een reclamespot toont een treurig kijkende beveiliger in een supermarkt, met de retorische tekst: ‘Was het soms je droom om zo’n bewaker te worden?’ Het volgende moment zien we dezelfde man in militair uniform, nu met een zelfverzekerde uitdrukking op zijn gezicht. Een taxichauffeur verschijnt in beeld, dan een gewichtheffer, allemaal even sip. ‘Zit hierin soms je kracht?’ De conclusie van het spotje is uitdagend: ‘Je bent toch een vent? Wees er dan ook een!’
Bij de wervingskraam buiten het monumentale Jaroslavlstation verdringen zich drie dertigers met gebruinde, verweerde gezichten. Ze zijn mogelijk net uit de provincie gearriveerd en krijgen van het goedlachse meisje achter het stalletje een folder mee, met informatie over het meldpunt in Moskou en vooral over de aanzienlijke materiële voordelen die een contract met het leger met zich mee brengt.
Die worden ook voortdurend breed uitgemeten via de media, in landelijke kranten, huis-aan-huisbladen en televisiereportages. Boven op de reguliere soldij kunnen Moskovieten aanspraak maken op een bonus van de burgemeester, en wie deelneemt aan de zogenoemde ‘speciale militaire operatie’ in Oekraïne krijgt het dubbele of meer. Het beloofde maandsalaris kan zo oplopen tot 340 duizend roebel, omgerekend 4.000 euro, voor de gemiddelde Rus een formidabel bedrag. Om het enthousiasme nog verder op te krikken worden extra premies gegarandeerd voor elke kilometer terreinwinst aan het front en voor het uitschakelen van vijandelijk wapentuig en materieel.
Daarbovenop wordt volop hulp beloofd bij het vinden van woonruimte, zorg voor kinderen en oudere familieleden. Kosten noch moeite worden gespaard om twijfelaars over de streep te trekken. En wie eenmaal besloten heeft de gang te maken naar het wervingskantoor in Moskou wordt daar warm ontvangen. Bekende muzikanten en televisiepersoonlijkheden maken er geregeld hun opwachting, spelen, maken een babbel en gaan met de rekruten op de foto.
De campagne valt samen met de voorbereidingen op de Dag van de Overwinning, Ruslands belangrijkste feestdag, waarop de overwinning op Hitler-Duitsland wordt herdacht. Heel Moskou hangt inmiddels vol met vlaggen, foto’s en andere verwijzingen naar de feestdag, langs wegen, op winkelruiten en in portieken. Het is de ideale atmosfeer om de patriottische gevoelens nog verder aan te wakkeren en om te benadrukken dat Rusland, net als indertijd de Sovjet-Unie, opnieuw strijd levert tegen het ‘fascisme’.
‘Ik wil teruggaan om het nazisme helemaal uit te roeien’, citeert de krant Argoementy i Fakty de 58-jarige Aleksej Kornilov uit Saratov, die al eerder aan het front was als huurling van de Wagnergroep en naar Moskou is gekomen om opnieuw dienst te nemen. ‘Mijn grootvader en vader hebben daar ook voor gevochten. Ik ga een contract voor twee jaar tekenen.’ De krant spreekt in hetzelfde meldpunt met de 21-jarige Aleksandr, die vanuit de regio Krasnodar is gekomen. ‘Ik wil de Russische soevereiniteit verdedigen en vechten tegen het fascisme,’ aldus Aleksandr.
Ervaring speelt geen noemenswaardige rol. Sinds kort kunnen jonge Russen al meteen vanuit de schoolbankjes het leger in. Een nieuwe wet maakt het mogelijk al vanaf 18-jarige leeftijd een contract te tekenen. En de rekruteringsinspanningen richten zich niet alleen op Russische mannen en een handvol vrouwen. Ook buitenlanders zijn welkom. Volgens sommige berichten wordt er actief geworven onder arbeidsmigranten, bijvoorbeeld in en om de Moskouse moskeeën. De meeste arbeidsmigranten in Rusland zijn afkomstig uit de overwegend door moslims bewoonde voormalige Sovjet-republieken in Centraal-Azië. Zij worden niet alleen gelokt met hoge salarissen, maar kunnen bovendien aanspraak maken op versnelde toekenning van het Russische staatsburgerschap. Om hen daarop attent te maken verschenen eind vorig jaar op beeldschermen in het Moskouse openbaar vervoer al teksten in het Kirgizisch, Oezbeeks en Tadzjieks.
De massale wervingscampagne komt in de plaats van een nieuwe mobilisatiegolf. De afgelopen najaar door president Poetin afgekondigde ‘gedeeltelijke mobilisatie’ leidde blijkens peilingen tot grote onrust in de Russische samenleving en een ware exodus van Russische mannen, iets dat het Kremlin nu vermoedelijk wil voorkomen. Hoewel de minister van Defensie later meldde dat de gestelde doelen waren bereikt (330 duizend Russen zouden toen zijn opgeroepen) en de mobilisatie was beëindigd, is dat formeel nooit gebeurd, via een decreet van de president. Die mobilisatie kan daarom vroeg of laat worden hervat.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden