‘Ik laat je er onmiddellijk uitzetten!’ roept de surveillant me toe. ‘Je gedrag is ontoelaatbaar, je bent agressief én je houdt je niet aan de huisregels!’
Voor ik het besef, brengt een beveiliger me naar een aparte ruimte om me te ondervragen. Hierna sommeert hij me naar huis te gaan.
Het is donderdagavond en ik sta in het holst van de nacht met vrienden te dansen in een Amsterdamse club. We lassen een pauze in om naar het toilet te gaan. De rij is lang en als ik eindelijk in een wc ben, schopt een bezoeker tegen mijn deur. Ik open die geïrriteerd; er staat een vrouw die tegen me begint te schreeuwen. Als ik haar toebijt dat ze kalm aan moet doen, komt iemand naar ons toe. Hij blijkt een surveillant te zijn van het ‘awarenessteam’ van de club en zegt dat ik mee moet komen.
Als ik iets later bij de beveiliging van een misverstand spreek, blijkt dat de surveillant zich ‘niet veilig genoeg’ voelt om met mij in gesprek te gaan – einde oefening.
Over de auteur
Bo Hanna studeerde taal- en letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam met een specialisatie in Frans en Midden-Oostenstudies. Hij schrijft over sociaal-maatschappelijke thema’s en mensenrechtenkwesties.
Het nachtleven is over het algemeen tolerant, een veilige plek voor mensen die elders niet altijd zichzelf kunnen zijn. Maar het kan altijd veiliger. En uitgaansgelegenheden willen daaraan werken, juist omdat ze zelf ook beseffen hoe belangrijk de functie van vrijplaats is.
Sinds de heropening van de nachtclubs na de coronapandemie zie ik vaker posters met teksten als ‘no sexism, homophobia and racism’ of ‘no toxic masculinity’. Door een groeiend bewustzijn over grensoverschrijdend gedrag willen steeds meer organisaties uitstralen een veilige omgeving te zijn, of dat nou voor de bühne is of niet. Bijvoorbeeld door speciaal personeel in te zetten dat toezicht houdt op de veiligheid. Zulke ‘awarenessteams’ zijn bedoeld als een brug tussen de bezoeker en de beveiliging. Als aanspreekpunt voor grensoverschrijdend gedrag of als helpende hand voor bezoekers die in de problemen komen door verdovende middelen. Een awarenessteam kan barrières wegnemen om vervelende zaken te melden – als je de beveiliger daarvoor te intimiderend vindt, bijvoorbeeld. Verder kunnen het een preventieve werking hebben, omdat bezoekers zich onder het toeziend oog van het team beter voegen naar de huisregels.
Uit hoeveel mensen zo’n team bestaat, hangt doorgaans af van de grootte van een evenement. Teamleden lopen door de club en kijken goed rond – of er in een donker hoekje niet iemand ligt met wie het slecht gaat bijvoorbeeld. Meestal zijn de mensen die dit werk doen herkenbaar aan een felgekleurd T-shirt of armbandje. Bij de grotere clubs worden ze vaak betaald, kleinere organisaties zetten vooral vrijwilligers in.
Hoeveel awarenessteams actief zijn in Nederland is niet bekend. Als ik rondvraag bij nachtclubs blijkt dat er minstens zes bestaan. Ook in België werken een aantal clubs ermee. Zo voerde de Brusselse club Fuse een ‘veiligheidsteam’ in na een aanrandingsschandaal dat breed werd uitgelicht in de Belgische media.
Door mijn eigen ervaring met een surveillant van een awarenessteam ben ik nieuwsgierig geworden naar hoe zo’n veiligheidsbrigade in de praktijk opereert en hoe een team wordt gevormd. Ik vraag me ook af in hoeverre een awarenessteam vrij is van vooroordelen. Hoe wordt er gekeken naar iemand als ik, een licht getinte, bebaarde man?
Kortom: doen awarenessteams wat ze beloven?
Om dit uit te zoeken ga ik op patrouille met zowel de nachtploeg van club Oost in Groningen als die van het Amsterdamse De Reünie, dat feesten in club Radion organiseert.
Programmeur Kos van Erp (26) van Oost ontvangt mij net voor aanvang van een clubnacht. In 2019 begon club Oost met ‘floor angels’ om een veilige omgeving te creëren op lhbti-evenementen. ‘Na de pandemie hebben we besloten de floor angels bij alle evenementen in te zetten.’
Mika Schoterman (22) is ruim een half jaar vrijwilliger als floor angel bij Oost. ‘Ik zou zelf niet zo snel naar een club gaan waar geen awarenessteam is’, zegt hij. ‘Als queer persoon heb ik behoefte aan die extra veiligheid, anders durf ik me niet te kleden zoals ik wil.’
Het dj-duo Cybersex, gevormd door Nick Edwards (27) en Stef de Haan (27), zit achter de Amsterdamse clubnacht De Reünie. Omdat clubs hun deuren moesten sluiten tijdens de lockdown en raves illegaal werden, werd uitgaan minder veilig. Edwards: ‘In 2019 werden twee homoseksuele jongens in elkaar geslagen en in het water gegooid toen ze op een rave in Amsterdam-Noord waren beland, die door verschillende groepen werd bezocht. We voelden de urgentie om iets te doen, zelfs al was dat niet toegestaan. Door middel van whatsappgroepen nodigden wij gelijkgestemden uit voor privéfeesten – zoals op een reünie.’
De Haan: ‘Toen we na de pandemie die feesten voortzetten als een publiek evenement waarvoor iedereen een kaartje kan kopen, kwamen we op het idee om een awarenessteam in te zetten om de veiligheid te waarborgen. In 2020 hadden we daar in Berlijn kennis mee gemaakt. Honderd procent veilig wordt het er niet door, want we krijgen nog altijd meldingen binnen. Van iemand die op dansvloer voor ‘kankerhomo’ wordt uitgemaakt bijvoorbeeld, of over ongewenste aanrakingen. Maar we kunnen wel garanderen dat het bij ons veiliger is dan op het Leidseplein.’
Hoewel het idee achter de extra surveillance bij vrijwel elke club hetzelfde is, verschilt de precieze invulling van plek tot plek. De floor angels bij Oost, allemaal vrijwilligers, draaien ieder een dienst van drie uur per maand. In ruil voor hun inzet mogen ze altijd gratis naar binnen. Ze dragen een fluorescerend geel T-shirt met de tekst ‘floor angel’. De meeste incidenten zijn met de juiste aandacht en begeleiding snel opgelost. Penibele situaties komen niet vaak voor, maar worden altijd overgedragen aan de dienstdoende nachtmanager of beveiliger(s).
‘Als floor angel let ik vooral op hoe iemand reageert,’ zegt Mika Schoterman. ‘Ik breng bezoekers altijd op de hoogte van een melding. Meestal volgt een waarschuwing. Als iemand agressief reageert, draag ik de zaak over aan de beveiliging. Dat komt gemiddeld eens per maand voor.’
Veel bezoekers reageren enthousiast op Mika wanneer we door de zaal lopen. ‘Door dit werk heb ik veel vrienden gemaakt’, zegt hij. ‘Bovendien word je geconfronteerd met je eigen vooroordelen; ik weet door mijn ervaring dat een grote stoere man helemaal niet macho hoeft te zijn en dat mensen van wie je het niet snel verwacht ook problematisch gedrag kunnen vertonen.’
Bij De Reünie worden bezoekers al bij de deur gewezen op de huisregels en de aanwezigheid van een awarenessteam. Medewerkers van het team worden betaald en dragen een reflecterend armbandje. Hierdoor vallen ze iets minder op tussen het publiek; bezoekers kunnen hen contacteren via een whatsappnummer.
Kate El Bouhmi (31) is dj en producer onder de naam Special Key en is al sinds het begin betrokken bij het awarenessteam van De Reünie. ‘Via Whatsapp laten we elkaar weten wat we tijdens onze ronde tegenkomen’, vertelt Kate me bij de kluisjes voordat ze aan haar dienst begint. ‘We stemmen zo de taken op elkaar af. Bijvoorbeeld: ik ga even iemand helpen die slecht gaat – kan iemand anders even rondlopen?’
We zijn nog geen kwartier op pad als Kate pakt een briefje uit haar zak pakt met de tekst ‘No public drug use’ dat ze subtiel aan een bezoeker laat zien. ‘Zo voorkom je een discussie, en de boodschap komt aan – mensen houden zich daarna vaak netjes aan de regels.’
‘Als dj begrijp ik de belevingswereld van clubbers goed. Ik zal bezoekers die samen het toilet in gaan niet aanspreken, al weet ik dat de kans groot is dat ze daar drugs zullen gebruiken. Ik heb niet gesolliciteerd voor de functie van beveiliger. Ik wil er juist voor de bezoekers zijn.’
Halverwege de nacht geeft een collega van Kate in de groepschat door dat een man dronken op de grond ligt. Haar collega herkent hem van een ander incident en zegt dat deze bezoeker er vaker zo bij ligt. Kate zegt me dat ze het belangrijk vindt om altijd het gesprek aan te gaan. ‘Ik had eens een bezoeker die te veel gedronken had en vervelend werd. Door onbevooroordeeld met hem te praten kwam ik erachter dat zijn moeder pas was overleden. Het vertrouwen winnen van bezoekers is ook belangrijk. Soms moet je iemand wakker houden die te veel ghb heeft genomen – je kan dan cola of dextro geven. Als ze denken dat drugsgebruik bestraft wordt en daardoor niet eerlijk zijn, is het moeilijker om te weten hoe je kunt helpen.’
Club Oost en De Reünie onderstrepen allebei dat de inzet van awarenessteams nog een zoektocht is. Het dienstdoende personeel heeft (nog) geen opleiding gevolgd en er is geen precieze handleiding voor het opzetten van een team. Vanwege de mogelijke risico’s benadrukken beide clubs extra aandacht te besteden aan de (na)zorg en het welzijn van hun personeel. Vooraf is een briefing en na elk evenement volgt een evaluatie. Er zijn altijd genoeg mensen aanwezig die adequaat kunnen omgaan met bedreigende situaties. Beide organisaties zijn van plan om hun personeel speciale cursussen aan te bieden, zodat zij ook richtlijnen hebben om op terug te vallen.
Juliënne Beijer werkt als projectleider sociale veiligheid bij Sexmatters, een stichting die op een aantal evenementen aanwezig Source: Volkskrant