Nergens een aankondiging te vinden. Niet in een krant of op straat, zelfs geen affiche. Ergens achter de Sint-Willibrorduskerk in de Antwerpse Pastorijstraat moet het laboratoriumtheater zitten van Troubleyn, het dansgezelschap van de vorig jaar veroordeelde choreograaf, regisseur en beeldend kunstenaar Jan Fabre (64). Na drie vergeefse rondjes om de kerk, de weg gevraagd. ‘Jan Fabre? Heeft die stouterik nieuw werk gemaakt? Via de steeg achter die grijze poort bereik je zijn huistheater.’
Voor het eerst sinds zijn veroordeling tot 18 maanden voorwaardelijke celstraf (proeftijd: vijf jaar) heeft de Belgische kunstenaar een nieuwe marathonvoorstelling gemaakt: Peak Mytikas (on the top of Mount Olympus), 8 uur non-stop dans en theater door tien performers en één harpiste. Eind april 2022 oordeelde de rechtbank dat Fabre zich als leider van Troubleyn stelselmatig schuldig zou hebben gemaakt aan geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag. Vijf van de elf aangiften over seksuele gunsten in ruil voor prominente optredens, ongewenste erotische fotosessies en ziekmakend machtsmisbruik, werden gegrond verklaard. Fabre bood via zijn advocaat verontschuldigingen aan, ging niet in hoger beroep, maar bleef zijn onschuld verdedigen, publiekelijk gesteund door 145 (ex-)medewerkers en (oud-)collega’s. Zestien maanden geleden werd hij vader van een zoon. In de media liet hij zich niet zien.
Annette Embrechts is sinds 1998 dans- en theaterrecensent voor de Volkskrant. Ze schrijft over dans, performance, theater en circustheater.
Zaterdag 6 mei kwam hij ook geen applaus halen tijdens de minutenlange ovatie na de wereldpremière van Peak Mytikas – een duidelijke spin-off van de bejubelde 24-uursmarathon Mount Olympus (2015). Wel mengde hij zich tijdens de nazit onder de toeschouwers; 150 passen er in Troubleyns theaterzaal. Gevraagd naar de reden van een huispremière, zei hij: ‘Ik word in België en Nederland geboycot. Geen theater steekt zijn nek uit door nu mijn werk te tonen. Gelukkig blijft Zuid-Europa mij trouw. Volgend seizoen gaat Peak Mytikas op tournee door Italië.’ Begin 2023 is de Vlaamse subsidie aan Troubleyn gestopt, volgens de beoordelingscommissie wegens ‘een gebrek aan vernieuwing’. Privéfinanciering houdt het gezelschap overeind. De voorstellingsfolder onderstreept dat ‘Troubleyn/Jan Fabre artistiek en financieel wordt gesteund door een Vlaamse en een Italiaanse mecenas’.
Voorheen waren Fabres groots opgetuigde theatermarathons graag geziene performances op wereldpodia en internationale dansfestivals. Fabres extreem fysieke, herhalende, extatische en uitputtende performancetaal, met veel naakt, orgaanvlees en lichaamssappen, schreef decennialang theatergeschiedenis.
Hoe moeten we ons nu verhouden tot zijn nieuwe bedwelmende uitputtingsslag, met alle controverses rond het strafproces in het achterhoofd? Het is niet moeilijk Peak Mytikas als ‘artistieke daad van verzet’ te zien, (benaming van Fabre zelf) of als ‘eerlijk portret van de ziel van een gecastreerd kunstenaar’, aldus een oud-performer die niet met naam in de krant wil. In het script van schrijver Johan de Boose (61) zitten genoeg stekeligheden richting gerechtelijke uitspraak, ook al klinken ze uit de mond van Griekse mythologische personages zoals Antigone, Prometheus en Oedipus. Die laatste noemt zich een ‘headless chicken’; het verdict vermeldt een aantijging dat een ex-performer volgens Fabre zou ‘dansen als kip zonder kop’; de choreograaf vertaalt dat als ‘ongeconcentreerd’. Antigone roept: ‘fuck the law’ en bekritiseert de ‘fake freedom’. Prometheus vraagt wie zo’n goede neus heeft dat hij de geur van schuld kan ruiken?
Het terugkerend refrein liegt er niet om: ‘Once upon a time, we proudly shamelessly showed our bodies. We enjoyed the toy of our lust. But times have changed. Bodies are forbidden. Desire is banned’, betreuren de personages. Om in koor te fulmineren tegen het kuisen van ‘anarchistische liefde, plezier en geilheid’. Doe zoals wij, scanderen ze cynisch: ‘Vernietig het plezier.’
Maar het meest springt in het oog: géén naakt, borsten, vagina’s of penissen. Wel topjes en lendendoeken met bloedvlekken bij tepels en genitaliën, alsof de personages zijn ‘gecastreerd’. Fabre noemt het een commentaar op het ‘door het slijk halen van het naakt in zijn werk’ in de slipstream van ‘de hetze tegen hem als kunstenaar’. De gelauwerde schrijver Stefan Hertmans (72), die eerder met hem samenwerkte, waarschuwt voor het automatisme een nieuwe voorstelling ‘te lezen in het licht van het gebeurde’. De veroordeling heeft hem niet aan het twijfelen gebracht over zijn dertigjarige vriendschap met Fabre: ‘Je moet een vriend niet laten vallen omdat hij fouten heeft begaan.’
Een aantal toeschouwers – de zaal is loyaal – bevestigt Fabres werk trouw te blijven volgen. ‘Iedereen verdient een tweede kans’, aldus een grijzende dame: ‘We rekenen Picasso’s meesterwerken ook niet af op zijn ateliergedrag.’ Na vijf uur houdt een Engelstalige schilder, met atelier in de buurt en onbekend met Fabres oeuvre, het voor gezien. Niet uit ergernis, maar omdat hij ‘voldaan is door alle theatrale beelden, gelijkend op grote Renaissancekunst’.
Annette Embrechts
Peak Mytikas (on the top of Mount Olympus) door Troubleyn. Regie: Jan Fabre. Tekst: Johan de Boose. Nog te zien: 13 en 27/5 en 3/6, Troubleyn Laboratorium Antwerpen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden