Het leven is in Nederland vorig jaar 11,6 procent duurder geworden, leren Europese inflatiecijfers. Een koopkrachtverlies dat werknemers maar wat graag gecompenseerd willen zien in hun lonen. Maar dat zou onwenselijk zijn, vindt Klaas Knot. In het tv-programma Buitenhof verklaarde de president van De Nederlandsche Bank (DNB) zondag dat bij de cao-onderhandelingen dit jaar een maximale loonsverhoging van 6 à 7 procent billijk is.
Die loonruimte is gebaseerd op de inflatie die enkel in het binnenland is gecreëerd, aldus Knot. Zo sluit hij de energieprijzen uit die een gevolg zijn van de oorlog in Oekraïne. Knot zegt al langer dat Nederlanders moeten aanvaarden dat ze daardoor een stukje armer zijn geworden.
Als werknemers toch proberen om de energierekening aan hun werkgever door te rekenen, dreigt volgens hem een haasje-over-effect. ‘Werkgevers zullen geen keuze hebben dan om hun prijzen opnieuw te verhogen. Dan zullen de werknemers daar opnieuw gefrustreerd over zijn, en zullen zij weer met hogere looneisen komen.’
Het gevaar is dat een kortstondige inflatieschok zo uitmondt in een loon-prijsspiraal en een ‘langdurige, hardnekkige inflatie’. In dat geval moet de Europese Centrale Bank (ECB) de rente hoger optrekken, en langer op dat peil houden, om de geest terug in de fles te krijgen, waarschuwt Knot. ‘We hoeven dat punt niet te bereiken. Ik doe een beroep op de sociale partners om het hoofd koel te houden en na te denken over de gevolgen van actie en reactie. We willen niet terechtkomen in een wereld van vergeldingsinflatie.’
Werkgeversorganisatie AWVN constateert dat de gemiddelde loonstijging op jaarbasis in nieuwe cao’s in de maand april 7,5 procent was – de grootste toename sinds de jaren zeventig. ‘De bestaande loonruimte, die aangeeft hoeveel de lonen kunnen stijgen zonder de prijzen te verhogen, verschilt niet alleen sterk per sector, maar ook binnen elke sector’, zegt Aggie van Huisseling, econoom bij ABN Amro, die de 6 à 7 procent van Knot over de hele economie beschouwd redelijk vindt.
Als ondernemingen bereid zijn om hogere loonkosten niet volledig door te rekenen, zou dat goed nieuws zijn voor de arbeidsinkomensquote. Die meet hoeveel van elke verdiende euro naar arbeid of kapitaal gaat, en zit al decennialang in dalende lijn. Waar in 1995 nog 81,3 procent naar de vergoeding voor werk ging, was dat in 2021 minder dan 75 procent.
Van een herverdeling van de koek ten gunste van de werknemers blijkt vooralsnog geen sprake. Uit onderzoek van de ECB eind maart blijkt dat de winstgroei de loonstijging sinds begin 2022 heeft overtroffen in de landbouw, industrie, handel, transport, voeding, mijnbouw en nutsbedrijven.
Graaiflatie, klinkt dan het verwijt. Onder het motto ‘de gelegenheid maakt de dief’ zouden bedrijven de hoge inflatie hebben aangegrepen om hun afzetprijzen meer te verhogen dan nodig is om de loonkostenstijging te neutraliseren.
Vooral in het laatste kwartaal van 2022 zijn de verkoopprijzen in Nederland sneller gestegen dan de inkoopprijzen, leert een analyse van de Rabobank, die overigens geen uitsplitsing naar sectoren toelaat. ‘Als bedrijven de stijging van hun verkoopprijzen hadden beperkt tot wat strikt noodzakelijk was om hun winst op peil te houden, dan had de stijging van afzetprijzen in 2022 theoretisch gezien 2,2 procentpunt lager kunnen uitpakken.’
Dat kan wijzen op graaiflatie, erkennen de Rabobank-economen. Toch zien ze ook andere verklaringen voor de stijgende bedrijfswinsten, zoals aankomende kostenverhogingen. ‘Het duurt enige tijd voordat prijsverhogingen in de gehele productieketen zijn doorgerekend. Daarnaast is het mogelijk dat ondernemers door het versterken van hun winsten alvast voorsorteren op afgesproken – of voorziene – loonkostenstijgingen.’
Tijdelijk hogere winsten kunnen ook snel wegsmelten, merkt Aggie van Huisseling van ABN Amro op. ‘Uit onze energiestudie eind vorig jaar bleek dat heel wat midden- en kleinbedrijven toen nog altijd konden profiteren van een vast energiecontract. Als dat ten einde loopt, zullen de kosten een stuk hoger liggen, en eventuele winsten lager.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden