Op een stenen bankje op de Nieuwmarkt, hartje Amsterdam, gebeurt iets wat nu nog doodgewoon is: er wordt een blowtje opgestoken. Charley Ranzijn (29) neemt een hijs en geeft de joint door aan Rots (29). ‘Hier krijg je straks een boete voor’, zegt die. ‘Je mag in de binnenstad niet meer buiten chillen als je geen geld hebt.’
Op deze zonnige zaterdagochtend is de harde kern van actiegroep Steun de Stoners vroeg opgestaan om het er nog eens goed van te nemen. Over een week moet het blowverbod hier ingaan, het gebied rondom de Wallen, het Damrak en de Nieuwmarkt. Op een terras van een coffeeshop blowen mag dan nog wèl.
‘Je moet dus tien euro uitgeven op een terras om buiten jonko te klappen’, zegt Rots, in straattaal voor ‘een jointje roken’. Rots, kunstenaar en dichter, gebruikt liever geen achternaam, want dat is ‘zo patriarchaal’. ‘Als Amsterdammer word je in het centrum gepest door de handhaving.’
Alles om de prettoerist te weren. Het verbod maakt deel uit van een grotere opschoonactie van de gemeente om postcodegebieden 1012 en 1011 minder aantrekkelijk te maken voor de bezoekers die vooral komen blowen, zuipen en hoeren lopen. Ook het alcoholbeleid wordt strikter: vanaf vier uur ’s middags mag er geen alcohol verkocht worden in winkels. Verder zal een deel van de sekswerkers op termijn naar een ‘erotisch centrum’ in stadsdeel Noord verhuizen.
Eind maart lanceerde Amsterdam de ‘Stay away’-campagne, vooral gericht op Britse mannen, met een filmpje waarin een toerist out gaat op een bankje en naar het ziekenhuis moet. Een aantrekkelijk beeld, voor sommigen. Daags na aanvang meldde Stag Do, een Brits bedrijf dat vrijgezellentrips verkoopt, een verzesvoudiging van de boekingen naar Amsterdam.
Begrijp de activisten van Steun de Stoners niet verkeerd: zij ergeren zich óók aan dat type toerist, vooral als ze in grote groepen komen. ‘Maar verminder dan het aantal hotelbedden’, zegt Robin, bijnaam Bruisje, een 28-jarige docent filosofie. ‘Ga niet de locals dwarszitten.’
Er is een stigmatisering van de stoner gaande, zeggen ze. Rots: ‘Mensen denken dat alleen kunstzinnige types en gangstertieners blowen.’ Ranzijn: ‘Maar het zijn ook advocaten, artsen en bouwvakkers.’ Bruisje: ‘In coronatijd stonden er opeens lange rijen vlak voordat de coffeeshops moesten sluiten. Allemaal normale mensen.’
Zelf past het drietal wel in het hokje kunstzinnige stoner. Ranzijn, leraar natuurkunde op een school in Bloemendaal, heeft roze en rood geverfd haar en een glimmend roze schoudertasje. ‘Fucking nice, deze heb ik uit de free store van Ruigoord.’ Zijn hond Gappie volgt hem overal braaf. Bruisje draagt een blauwe overall en een knalroze Amsterdam-pet met een wietblad erop. Rots heeft een zwart matje en een voetbalsjaal om met de tekst ‘Homohooligan’.
Ze zijn in de jaren negentig geboren en getogen in de kraakpanden hier in het centrum. ‘Wij zijn de nepo-baby’s van de kraakbeweging’, lacht Rots. Welke privileges genieten zij als kraakkinderen? ‘Een goedkoop huurhuis in het centrum natuurlijk, waar vind je dat nog?’
De stad is onder hun ogen veranderd. En lang niet altijd ten slechte, zegt Rots. ‘Charley en ik zagen hier junks out gaan toen we klein waren.’
Bruisje: ‘De naalden lagen op het plein.’
Ranzijn: ‘Het is allemaal veel beter geworden, althans van de buitenkant. Er zijn nog steeds daklozen, maar die worden weggepest. Er geldt hier een ‘pass out’-beleid om laveloze toeristen af te voeren. Maar in de praktijk wordt dat gebruikt om daklozen te verwijderen.’
Ze ergeren zich al langer aan het beleid dat volgens hen vooral ten gunste komt van de welvarende bewoners en bezoekers. Toen ze hoorden van het blowverbod besloten ze in actie te komen. In april demonstreerden ze met enkele tientallen anderen bij het Amsterdamse gemeentehuis. In de buurtapp bracht Rots het verbod ten sprake. ‘Uiteindelijk stond mijn buurman Willem, van 70, ook te protesteren, terwijl hij niet eens blowt. Fok de vertrutting, riep hij.’
Een gids stopt een grote groep ogenschijnlijk Amerikaanse toeristen op leeftijd naast De Waag en vraagt hen: weten jullie waar wiet vandaan komt?
Ranzijn roept: ‘Van de plant!’
Kijk, zegt de gids. ‘Nu maken jullie kennis met echte Amsterdammers.’
‘Ik was zelf ook ooit gids’, zegt Rots. ‘Voor dit soort toeristen. Ze hebben veel geld en weinig tijd. Ze gaven me 100 euro per persoon als ik ze in anderhalf uur de stad liet zien. Dat zijn de toeristen die Femke Halsema graag ziet. Geen rotzooi.’
Vraag toeristen op de Wallen naar het aanstaande blowverbod en ze kijken je glazig aan. ‘Maar het mag nu nog wel?’, vraagt een Fransman die op een stoepje zit. Oké, zegt hij, en likt zijn joint dicht.
Buurtbewoners vragen zich vooral af hoe de politie het verbod in godsnaam gaat handhaven. ‘Dat is niet te doen’, zegt Rob (65), die in zijn pauze als schoonmaker van The Bulldog een peukje staat te roken. ‘Er komen hier duizenden mensen elk weekend.’ De gemeente heeft al aangekondigd eerst te waarschuwen en pas ‘bij excessen’ te beboeten.
Buurman Robert van Altena woont al 12 jaar op de Wallen en heeft van de blowers geen last, zegt hij, zittend op zijn trapje. ‘Wel van dronken gasten die m’n bloembakken omgooien. Wat los je op met een blowverbod? De gemeente moet kijken naar de vraag: wat wil je hier wèl?’
Een groep Engelse jongens in korte broeken en strakke fitness-shirts heeft niet van het verbod gehoord en heeft er ook weinig fiducie in. ‘Ik zou er geen fuck om geven als ik een boete krijg. Geen enkele Engelsman gaat zich hier aan de regels houden, zeker niet op vakantie.’
Een jongen uit South Shields komt het terras af van coffeeshop The Bulldog, joint in de hand. Hij heeft wel meegekregen dat de gemeente een ‘Stay away’-campagne heeft gelanceerd en moet erom lachen. ‘Blowen en drinken zijn the main reason dat we hier zijn. We zijn hier op een stag night’, een vrijgezellenavond.
Hij zwaait. ‘We gaan nu de bruidegom ophalen!’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden