N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
politie Tweede Kamerlid Lilian Helder (PVV) gruwelt van het diversiteitsbeleid van de politie. Agenten worden er volgens haar door „in hokjes geplaatst”. „Moslims versus niet-moslims, blank tegen zwart, man of vrouw.”
Ruim 4.700 dagen zit Lilian Helder namens de Partij voor de Vrijheid in de Tweede Kamer. Achter politiek leider Geert Wilders en plaatsvervanger Fleur Agema kreeg de voormalige advocate in 2010 vanuit het niets plek drie op de kieslijst die de PVV 24 zetels zou opleveren. In de Kamer houdt de 49-jarige Helder zich nu al zo’n tien jaar bezig met de politieorganisatie. „De politie zit in mijn genen”, zegt ze. Uit haar werkkamer haalt ze een zwartwit-foto van haar opa in uniform. Grootvader Helder was zijn hele leven motoragent bij de politie in Venlo.
Als volksvertegenwoordiger is Helder uitgegroeid tot een voorname vertolker van ongenoegens binnen de 65.000 werknemers tellende Nationale Politie. Ze is de belangenbehartiger van agenten die door hun werk een posttraumatische stressstoornis (PTSS) hebben opgelopen en betere financiële compensatie eisen voor het opgelopen letsel. Ze staat in contact met nabestaanden van drie agenten van de Landelijke Eenheid die klaagden over een verziekte werksfeer en zelfmoord pleegden.
Allemaal problemen die volgens Helder het gevolg zijn van falend leiderschap binnen de politie. In debatten en moties klaagt het PVV-Kamerlid steevast over „een korpsleiding zonder visie, zonder daadkracht en zonder draagvlak op de werkvloer”. De politietop – „de gouden knopen”, zoals Helder ze noemt – moet om die reden weg.
Helder zit in het leren zitje bij het grote raam van haar woonkamer. De rolluiken zijn half naar beneden waardoor er alleen mensen zonder hoofd lijken te passeren in de straat met rijtjeshuizen in Venlo. „Ik wil agenten een luisterend oor bieden”, zegt ze over haar werk.
Ook in het meest actuele debat dat speelt binnen de politie heeft Helder het voortouw genomen. Dinsdag praat de Tweede Kamer met minister Dilan Yesilgöz (Justitie en Veiligheid, VVD) over racisme en discriminatie in de politieorganisatie. Na de vertoning vorig jaar van de tv-documentaire De blauwe familie, waarin zes politieagenten vertellen hoe ze stelselmatig werden gediscrimineerd, gepest en racistisch bejegend, kondigde de politietop aan dat racistisch gedrag binnen de politie voortaan strenger wordt aangepakt. In het uiterste geval volgt ontslag.
Het PVV-Kamerlid sprak de afgelopen maanden uitvoerig met drie hoofdrolspelers uit de documentaire. Tot grote tevredenheid van deze politiemensen. „Helder toont meer betrokkenheid dan de korpsleiding”, zegt de inmiddels uit politiedienst vertrokken agent van Surinaamse komaf, Péris Conrad. „Ik kan agenten die hun baan kwijt zijn uiteraard niets aanbieden, maar kennelijk kan ik als PVV’er wel een beter luisterend oor bieden”, zegt Helder.
In de strijd tegen racisme lijkt de PVV niet de meest voor de hand liggende bondgenoot?
„Ach, men moet niet reageren op basis van het stickertje PVV’er. Als je mensen, ongeacht wie het zijn, met fatsoen en respect behandelt, dan heb je dat hele diversiteitsgedoe niet nodig.”
Helder neemt het woord discriminatie het liefste niet in de mond. Dat leidt alleen maar tot polarisatie. Ze praat liever over „het belang van sociale veiligheid”. De enige keer dat ze in het interview haar stem verheft, is als het gaat over een aankondiging die plaatsvervangend korpschef Liesbeth Huyzer vorige maand in NRC deed. De hoogste politievrouw vertelde dat leidinggevenden bij de politie worden getraind om „op zoek te gaan naar hun innerlijk racisme”. Om agenten „weerbaarder” te maken.
Helder gruwelt hiervan. „Dus in iedere agent zit een innerlijke racist? Nou bedankt zeg. Dan ben je van het padje af als je dat zegt. Doe als agent gewoon je werk goed. Treed op met gezag en sta open voor andere mensen. Het is geen taak voor een agent om te verbinden. De politie komt in actie bij verdachte signalen of gedragingen en dat heeft niks met innerlijk racisme te maken.”
Het opstellen van een „diversiteitsagenda”, waar de politie al een jaar aan werkt, wijst Helder af. Het betekent volgens haar immers dat agenten door de politie „in hokjes worden geplaatst: moslims versus niet-moslims, blank tegen zwart, man of vrouw. Dan wordt het wij tegen zij en dat is niet goed”. Racisme en discriminatie zijn al lang strafbaar, dus daar kun je volgens Helder ook zonder nieuwe ‘agenda’ gewoon tegen optreden.
Wat moet er dan gebeuren om te zorgen dat agenten met een migratieachtergrond niet langer massaal opstappen bij de politie omdat ze zich buitengesloten voelen?
„Geef als leidinggevende ten eerste zelf het goede voorbeeld. Geef agenten vertrouwen en praat meer met mensen over wat wel of niet acceptabel is in bepaalde situaties.”
De PVV klaagt voortdurend over oververtegenwoordiging van D66 in de rechterlijke macht. Hoeveel politiemensen zouden sympathiseren met de PVV?
„Dat D66 verreweg de meest populaire partij is onder rechters is gewoon een feit. Dat bleek uit een enquête van Vrij Nederland tien jaar geleden. Op de tweede plek kwam de PvdA. Uit mijn contacten met agenten krijg ik de indruk dat de steun voor de PVV binnen de politie aanzienlijk groter is dan onder de gewone bevolking. Ik krijg ook e-mails hierover: ‘maar we kunnen zoiets beter niet hardop zeggen’, melden agenten dan”.
Vorige maand werd een agent buiten functie gesteld die al jaren actief is in de PVV. De agent, kandidaat-gemeenteraadslid in Den Haag, deed „zeer ongepaste uitlatingen” op sociale media, aldus de politie. Hij had getwitterd „minder, minder, minder gajes” te willen op de dag dat zes agenten uit het oosten werden geschorst wegens grensoverschrijdend gedrag. Van de politiemensen verscheen een filmpje op Twitter waarin ze zeggen over „een Marokkaanse markt” te rijden op weg naar hun hotel in Parijs. De agenten roepen onder meer „minder, minder, minder”, verwijzend naar de uitspraak ‘minder Marokkanen’ van Wilders.
Is uw partijgenoot terecht geschorst?
„Ik vind van niet. Ik ken deze agent en over smaak valt te twisten, maar hij heeft ook recht op vrijheid van meningsuiting. Hij neemt het voor collega’s op. Er wordt hier met twee maten gemeten. Ik vind het raar dat hij meteen via de media voor de bus wordt gegooid.”
De politie gaf een persbericht uit over het schorsen. „De leiding had tegen hem kunnen zeggen dat ze het niet zo netjes vinden, anno nu. Maar nu wordt het eigen straatje schoon geveegd om naar de buitenwereld te tonen: kijk ons eens goed optreden. Je zet de werkvloer tegen je op door zo te handelen.”
Is het niet heel belangrijk dat de politie werkt aan meer diversiteit, zodat burgers zich in agenten kunnen herkennen?
„Nee, je hoeft je niet in een agent te herkennen, wil hij of zij gezag kunnen afdwingen. Autoriteit dwing je af door woord en gebaar en niet door kleur of religie”.
Kunt u zich voorstellen dat mensen geen vertrouwen hebben in een agent die openlijk PVV’er is?
„Nee. Want elke agent moet handelen zoals het in de wet staat en heeft een eed afgelegd.”
Uw partijleider Wilders tweet dat hij als premier ‘crimineel tuig het land uit wil knikkeren, samen met hun familie’ of hij tweet: ‘ik wil de grenzen potdicht, nul asielzoekers er meer bij en wat er al is ons land zo snel mogelijk uit’. Hoe kunnen burgers een politieagent vertrouwen die sympathiseert met een politicus die dit soort onverdraagzame opvattingen verkondigt?
„Het gaat erom hoe die agent zich gedraagt. Je bent er voor mensen die hulp nodig hebben en voor het handhaven van de rechtsorde. Ik kan me voorstellen dat iemand iets niet netjes vindt, maar dat betekent toch niet dat je geen vertrouwen in een agent hoeft te hebben?”
U bepleit het belang van respect en fatsoen maar waarom geeft u die tweets van Wilders dan een like?
„Ik ben geen agent maar doe als Kamerlid mijn werk voor de PVV en dan onderschrijf je het partijprogramma. Ik vind dat de spankracht van de samenleving ten aanzien van de opvang van asielzoekers is bereikt en daarom like ik die tweets. Ik zou het zelf wel anders formuleren”.
U bent nu dertien jaar lid van de Tweede Kamer. Hoe lang gaat u nog door?
„Ik denk er heel serieus over na of ik nog wel een keer verkiesbaar wil zijn. Ik wil daar zijn waar ik zo veel mogelijk voor de agent op de werkvloer kan betekenen en als dat ergens anders beter kan, zal ik dat ernstig overwegen. Ik wil bereikbaar zijn voor agenten die zich door de organisatie vermorzeld voelen. Ik weet niet waar dat zal zijn.”
Van de dertien politici die langer in de Kamer zitten dan u, zijn er acht van de PVV. Vorige maand klaagde uw partijgenoot Martin Bosma op Twitter dat er ‘een beroepsverbod tegen PVV’ers’ zou zijn en ‘onbeperkt baantjes voor D66’ers’.
NRC