N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Gas en spionage
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevat meningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groep redacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer een handvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Is Nederland naiëf geweest ten aanzien van de Russische strategie om dominant te worden in de Europese energievoorziening? Rond de Russische inval in Oekraïne, ruim een jaar geleden, bleek in de praktijk hoezeer veel Europese landen zich afhankelijk hadden gemaakt van Russisch gas. De vingers wezen vooral naar Duitsland, dat sinds de ingebruikname van de pijplijn Nord Stream, later te volgen door Nord Stream 2, met een navelstreng aan moedertje Rusland vastzat. Het Kremlin wilde die afhankelijkheid exploiteren om de Europese reactie op de oorlog in Oekraïne te temperen.
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevat meningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groep redacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer een handvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Het is sindsdien anders gelopen dan president Poetin voor ogen moet hebben gehad. Europa wist verrassend snel alternatieve aanvoerlijnen voor gas te regelen. Maar niet zonder kosten. Tijdelijk moesten oude, meer vervuilende energiebronnen als steen- en bruinkool worden gebruikt ten koste van het klimaat. Gezien de wereldwijde run op energie was gas, met name de vloeibare en per schip vervoerbare variant, peperduur om in te kopen. En het afknijpen van de Russische toevoer zorgde voor hoge inflatie en forse economische schade die nu pas begint af te nemen, maar waarvan de littekens lang te zien zullen blijven: een permanent verlies van koopkracht en welvaart.
De prijs voor de afhankelijkheid van het Russische gas is dus groot geweest. Niet alleen in euro’s, maar ook politiek en humanitair. Poetins perceptie dat hij, door de Europese afhankelijkheid van zijn gas, met zijn inval weg kon komen zal de drempel om te beginnen met zijn ‘speciale militaire operatie’ in Oekraïne behoorlijk hebben verlaagd.
Niet alleen de Duitse energiepolitiek ten aanzien van Rusland heeft daaraan bijgedragen. Nederland gaat hier zeker niet vrijuit. NRC publiceerde vorige week een ontluisterend relaas over de Nederlands-Russische relaties sinds het aantreden van Poetin in 2000. Daaruit blijkt dat de zeer vergaande samenwerking met Rusland in de energiesector sinds die tijd de deur wijd open heeft gezet voor infiltratie en spionage. Naar de Nederlandse inlichtingendiensten, die daar structureel voor waarschuwden, werd door de kabinetten-Balkenende en Rutte niet of onvoldoende geluisterd. De ambities waren te groot. Nederland moest een draaipunt worden voor de distributie van gas in Europa en liet toe dat Rusland daar in wezen de controle over kreeg. Daar bleef het niet bij: energie, politiek, nanotechnologie, cultuur en bestuur, diplomatie en energietransport werden kwetsbaar voor Russische spionage, waarvan tot op de dag van vandaag aard en omvang nog niet volledig in kaart zijn gebracht.
Met de gevolgen daarvan zal nu geleefd moeten worden. Maar los van het achterhalen, ontmaskeren, evalueren en verwerken, moet er ook geleerd worden. Naïviteit was misschien niet de beste karakterisering van het Nederlandse gedrag in dit dossier. Opportunisme lijkt een betere noemer. De recente geschiedenis van Nederland en Rusland lijkt er een van een klein land dat tactisch opereert, terwijl de grote tegenhanger strategisch denkt. Zoals de zaken er nu voor staan blijkt Rusland, en vooral president Poetin, daar minder goed in te zijn dan gedacht. De inval in Oekraïne lijkt een grove misrekening.
De wereld is intussen sterk veranderd. Gespioneerd wordt er altijd – ook tussen bondgenoten. Maar tot voor kort was er wel degelijk sprake van een internationale, op recht en regels gebaseerde orde. Met spelregels waar iedereen zich weliswaar niet altijd aan hield, maar die wel bekend en geaccepteerd waren. Nu die orde in hoog tempo aan het eroderen is en internationale organisaties bijvoorbeeld aan kracht en zeggenschap inboeten, wordt het spel rauwer.
Het recente opereren van Poetins Rusland is daar niet alleen een voorbeeld, maar wellicht ook een voorbode van. China is een groter en machtiger tegenspeler met een strategie voor de zeer lange termijn. Het mag niet zo zijn dat over tien jaar een verhaal wordt geschreven waaruit blijkt dat Den Haag zich wederom, en op soortgelijke wijze, heeft laten inpakken. Voor het nog veel grotere spel dat straks gespeeld zal worden, en dat nu al in de beginfase verkeert, is Nederland wellicht te klein. Het antwoord ligt hier in Europa, dat groot genoeg is om wel een vuist te kunnen maken. Meer en diepere integratie is de manier om de lidstaten van de EU niet uit elkaar te laten spelen. Voor Nederlandse naïviteit, al dan niet vermomd als koopmansgeest, zijn de foutmarges te klein, en de wereld te groot geworden. Geopolitieke en -economische ambities horen voortaan vooral thuis op Europees niveau.
NieuwsbriefNRC Economie
Krijg elke werkdag om 12 uur een persoonlijke selectie van het economische nieuws van de dag van een van onze redacteuren.
U kunt ons via dit formulier informeren over taalfouten of feitelijke onjuistheden, dat stellen wij zeer op prijs. Berichten over andere zaken worden niet gelezen.
Source: NRC