Duurzaamheid zal het grote thema van Charles’ koningschap worden. Niet alleen wat het milieu aangaat, maar ook wat betreft de Britse monarchie zelf. Die raakt steeds meer betrokken in een cultuurstrijd.
Nadat Charles III zaterdag is gezalfd, dost de nieuwe koning zich uit in een witte tuniek, fluwelen handschoenen en een riem met zwaardhouder. Het bijzondere aan deze kledingstukken is dat ze niet voor deze kroning zijn gemaakt, maar voor die van zijn grootvader George VI, 86 jaar geleden. Met dit hergebruik wil de 74 jaar oude monarch het overkoepelende thema van zijn koningschap benadrukken: duurzaamheid. Daarbij gaat het niet alleen om het milieu, iets wat Charles na aan het hart ligt, maar ook om de duurzaamheid van de monarchie.
Vanwege zijn gevorderde leeftijd zal het koningschap van Charles waarschijnlijk niet veel langer duren dan een of twee decennia. In die tijd moet hij ervoor zorgen dat de duizend jaar oude eilandmonarchie in goede staat kan worden doorgegeven aan zijn oudste zoon William, die een grotere populariteit geniet dan hijzelf. Er is nog steeds genoeg steun voor de monarchie, maar het aantal Britten dat het koningshuis ‘heel belangrijk’ zegt te vinden, is lager dan ooit. Vooral jongeren staan onverschillig, of zelfs vijandig, tegenover het instituut.
Dat laatste ondervond Charles in zijn eerste maanden als koning bijna aan den lijve. Bij twee uitstapjes, naar York en Luton, werd hij met eieren bekogeld, iets dat zijn moeder Elizabeth in zeventig jaar tijd nooit is overkomen. De eerste eierwerper was een 23-jarige student die aandacht wilde vestigen op de mogelijke historische betrokkenheid van het koningshuis bij de slavenhandel. Nummer was een 21-jarige jongeman die het ongepast vond dat zo’n rijke vorst een arme buurt kwam bezoeken. De eiergooiers kregen weinig bijval van omstanders, maar Charles was evengoed beduusd door deze ontgroeningen.
In de aanloop naar de kroning kreeg Charles nog een aanval te verduren. Nadat The Guardian excuses had aangeboden voor de eigen vroegere banden met de slavenhandel, publiceerde de progressief-republikeinse krant een lange reeks artikelen onder de noemer ‘De prijs van de monarchie’. Zo schreef The Guardian op basis van eigen onderzoek dat Charles omgerekend zo’n twee miljard euro bezit, inclusief de waarde van kroonjuwelen en de kunstcollectie, een bedrag dat door Buckingham Palace wordt betwist. Zeker is in elk geval dat Charles, Camilla en de rest van de familie uiterst vermogend zijn.
De krant legde een verband tussen deze rijkdom en de koloniale erfenis, met name de slavenhandel. Om hier duidelijkheid over te scheppen, heeft de koning onlangs opdracht gegeven tot een historisch onderzoek, en het is niet uitgesloten dat er smartegeld zal worden betaald. Deze studie wordt niet verricht door Britse geschiedkundigen, maar door een Nederlandse promovendus met de toepasselijke naam Camilla de Koning. Haar aandacht zal vooral uitgaan naar de 18de eeuw. Het koningshuis volgt hiermee de Anglicaanse Kerk, de Bank of England en de Universiteit van Cambridge, die soortgelijke onderzoeken laten verrichten.
Tegelijkertijd probeert Charles de Britse monarchie te stroomlijnen. Hij wil snoeien in het aantal zogeheten working royals – leden van het koningshuis die dagelijks ceremoniële taken verrichten – om kosten te besparen en de familie minder kwetsbaar te maken voor schandalen. Dat het menens is, heeft zijn jongste zoon Harry gemerkt. Die raakt zijn Britse onderkomen, Frogmore Cottage, kwijt aan prins Andrew, die nu nog in de Royal Lodge resideert maar als vrijgezel wat kleiner moet gaan wonen. Zo moet de Britse monarchie iets ‘Europeser’ worden.
In dit streven past ook de relatief korte en ingetogen kroning, zeker in vergelijking met die van zijn voorgangers. Deze sobere koers heeft geleid tot gemopper uit conservatieve hoek. ‘Waarom ontneemt die gierige Charles ons het spektakel waar we allemaal naar smachten?’ vroeg columnist Judith Woods zich af in The Daily Telegraph. In dezelfde krant schreef Petronella Wyatt dat ‘Charles ‘zo woke begint te worden dat hij straks zichzelf nog afschaft’. Kritiek oogstte Charles een paar maanden geleden ook al toen hij een actieve rol speelde bij het beklinken van de Noord-Ierlanddeal tussen het VK en de EU.
De pijnlijkste woorden voor Charles kwamen aan de vooravond van zijn kroning uit eigen kring. In een interview met de Canadese publieke omroep zei zijn eigen zus, prinses Anne, dat ze afslanking van het koningshuis geen goed idee vindt nu de vergrijzing toeslaat binnen de Windsor-familie. Ook het onderzoek naar het koloniale verleden vond ze onzin. ‘Geen idee wie dat bedacht heeft’, beweerde ze, en voegde eraan toe dat ze zelf een stuk realistischer is dan haar broer. ‘Je moet je niet blindstaren op andere tijdperken. Zo werkt de geschiedenis niet.’
Charles’ grootste probleem is dat het koningshuis, van oudsher een middel om de boel bij elkaar te houden, nu verzeild lijkt te raken in een cultuurstrijd. Zijn naam is een ongunstig voorteken, suggereert de Vlaamse anglofiel Harry De Paepe in zijn boek God Save King Charles. De eerste koning Charles werd in de 17de eeuw afgezet en onthoofd, als slachtoffer van de Engelse burgeroorlog waarin de koningsgezinden het onderspit dolven tegen het parlement. In het huidige gepolariseerde klimaat zal Charles III uiterst behoedzaam tussen de verschillende kampen moeten navigeren.
Hannah Furness, journalist en koningshuisexpert, heeft er wel vertrouwen in. Zij ziet Charles als een man met een goed inschattingsvermogen, zo schreef ze: ‘Zijn ooit als zonderling weggezette stokpaardjes – het milieu, wegwerpplastic, oude ambachten en interkerkelijke dialoog – zijn tegenwoordig juist heel actueel.’
Source: Volkskrant