Het gesprekskaartje met de vraag ‘Wat is vrijheid voor jou?’ ontketent vrijdag een levendige discussie aan de tafel waaraan Bernadette Luijs (68) en Shilar Burhan (52) hun vrijheidsmaaltijd eten. ‘Vrijheid is dat je alles moet kunnen zeggen wat je wil’, zegt Burhan vastbesloten terwijl ze een hap linzensalade naar haar mond brengt. Luijs is dat niet met haar eens en schudt haar hoofd. ‘Soms is je mond houden ook een teken van elkaars vrijheid respecteren.’ Ze heeft de woorden nog niet gezegd of het ene na het andere tegenargument vliegt over tafel en daarmee doen de bezoekers van ontmoetingscentrum Ru Paré Community in Amsterdam Nieuw-West precies waarvoor de vrijheidsmaaltijd op 5 mei is bedoeld: samen de betekenis van vrijheid ontleden.
De van oorsprong Amsterdamse traditie van de vrijheidsmaaltijd is vier jaar geleden toegevoegd aan het nationale Bevrijdingsdag-programma. Daarom zijn er dit jaar op 5 mei maar liefst 550 plekken in Nederland en de Cariben waarop je een gratis ontbijtje, lunch of avondmaal kunt combineren met een goed gesprek. In een tijd waarin schreeuwen soms het nieuwe luisteren lijkt en polarisatie gevoelsmatig toeneemt, levert dat interessante ontmoetingen op.
In het oude schoolgebouw van Ru Paré Community – vernoemd naar de verzetsheld en kunstenaar die tijdens de Tweede Wereldoorlog 52 joodse kinderen redde – eten de bezoekers in een oude gymzaal waar de gekleurde lijnen op de grond inmiddels al wat zijn vervaagd. Er zijn vandaag ruim veertig buurtbewoners op de maaltijd afgekomen, sommigen in groepjes, anderen alleen.
De vrijheidsmaaltijd werd geïntroduceerd als activiteit op 5 mei om een nieuwe doelgroep bij de Bevrijdingsdag-viering te betrekken, zegt Gerben van den Berg van het Nationaal Commité 4 en 5 mei. Bij Ru Paré lijkt dat gelukt. De meeste eters zijn nooit eerder bij een 5 mei-activiteit geweest.
Die traditionele Bevrijdingsdag-evenementen bestaan uiteraard nog wel. In Wageningen werd vrijdag zoals gewoonlijk het vrijheidsvuur ontstoken en er waren veertien bevrijdingsfestivals door het land, al werden sommige vanwege het noodweer afgelast.
In Amsterdam zitten ze er vrijdagochtend gelukkig droogjes bij. Vijf tafels zijn feestelijk gedekt en op het podium klinkt muziek van Chileense Ina Torres (26) en de Syrische Ahmed Naffory (34). Door de glazen wand achter hen schijnt de zon de ruimte in.
Aan het tafeltje vlak voor het podium zitten de vriendinnen Chantal Jangalie (60) en Mila Mohan (73). Hun gesprek gaat over de onvrijheid die hun voorouders ervoeren toen ze als contractarbeiders vanuit India naar Suriname kwamen. ‘Dat is ook een vorm van onvrijheid waar we vandaag bij stil moeten staan’, vindt Jangalie. ‘Zo heeft iedere groep zijn eigen vorm van onvrijheid gekend’, voegt Mohan toe, terwijl ze zachtjes meeklapt met de muziek.
Aan de tafel waar net hevig over de betekenis van vrijheid werd gediscussieerd, vertelt Sandra van der Hims (59) haar buurtgenoten over haar Marokkaanse schoonvader, die overleed toen hij tijdens de Tweede Wereldoorlog met de Spanjaarden meevocht. Het is volgens haar een vergeten groep, die tijdens herdenkingen zelden wordt genoemd. Op Bevrijdingsdag denkt ze daarom ook aan haar schoonvader, al heeft ze hem nooit gekend.
Het optreden van Torres en Naffory bewijst ondertussen dat muziek en Bevrijdingsdag nog altijd een goede combinatie zijn. Zodra ze hun laatste nummer inzetten, wordt er geloeid, geklapt en gedanst op de klanken van het vrijheidslied dat Naffory over zijn vaderland schreef.
Naffory kwam acht jaar geleden met zijn Syrische band naar Nederland, maar mocht daarna niet meer terugkeren van het Syrische regime, omdat ze zijn nummers als te opruiend bestempelden. ‘Wij mogen hier alle liedjes spelen, onthoud dat’, zegt hij daarom tegen zijn publiek. ‘Er zijn heel veel landen in de wereld waar dat te gevaarlijk is.’
Waar tijdens de vrijheidsmaaltijd in Ru Paré de thema’s vrijheid en oorlog centraal staan, hebben andere vrijheidsmaaltijden in het land een vrijere interpetatie of behandelen ze juist één specifiek thema. In Vlissingen organiseert Keti Koti Dialoogtafel vrijdag bijvoorbeeld een gesprek over het slavernijverleden van de stad. En het Rotterdamse museum de Kunsthal organiseert het evenement Kunstkoppels, waarbij je aan een onbekende wordt gekoppeld met wie je vervolgens een tentoonstelling bekijkt en later een kop soep eet.
Bij Ru Paré wordt overigens ook niet aan alle tafels het draaiboek even strikt gevolgd. Aan de tafel van Yvonne Schilder (32), Nico Oostwal (67), Fatima Abbassat (53) en Lilian Noermohammed (67) is niet vrijheid, maar eetgewoonten het onderwerp van gesprek. De een eet amper vlees meer, de ander slechts een gehaktbal op z’n tijd, zo deelt de groep met elkaar. Helemaal irrelevant is het onderwerp niet, vindt Abbassat. ‘Mogen eten wat je lekker vindt, is ook een vorm van vrijheid, toch?’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden