Levering van de F-16 is ‘geen taboe’, zei premier Mark Rutte donderdag bij het bezoek van de Oekraïense premier Volodymyr Zelensky aan Den Haag. Volgens hem wordt er achter de schermen over onderhandeld met onder meer België, Denemarken en het Verenigd Koninkrijk. ‘Zoiets kost tijd’, zei Rutte, verwijzend naar de eerdere discussies over zware wapens. ‘Maar op dit moment zijn de pantserhouwitsers in Oekraïne. En de Leopard-tanks worden geleverd.’
Over de auteur
Peter Giesen schrijft voor de Volkskrant over de Europese Unie en internationale samenwerking. Eerder was hij correspondent in Frankrijk. Hij is auteur van meerdere boeken.
Het afgelopen jaar heeft het Westen in snel tempo taboes geslecht. In januari 2022, vlak voor het begin van de oorlog, wilde Duitsland slechts vijfduizend helmen aan Oekraïne leveren. Een jaar later, in januari 2023, ging het akkoord met de levering van Leopard-tanks. Deze week nog maakte de Europese Commissie bekend dat zij de EU-begroting wil gebruiken voor de productie van munitie, hoewel het Europees Verdrag dat verbiedt.
Maar voor Oekraïne, waar elke dag burgers en soldaten sterven, is het westerse tempo te langzaam. Dat geldt ook voor de discussie over de F-16. ‘Elke dag dat de beslissing over de F-16’s wordt uitgesteld komen Oekraïners om het leven’, zei de Oekraïense parlementariër Oleksandra Ustinova vorige maand in Washington.
Toen in januari Duitsland overstag ging en Leopard-tanks toezegde, vroeg president Zelensky meteen om vliegtuigen. Destijds zei minister van Buitenlandse Zaken Wopke Hoekstra ook al dat er ‘geen taboes’ waren op de levering van de F-16’s, terwijl premier Rutte nog op de rem trapte. ‘Dat is een hele grote stap, groter dan tanks’, aldus Rutte in januari.
Op de achtergrond bleef de discussie spelen. De Britse premier Rishi Sunak bood aan Oekraïense piloten te trainen in Navo-vliegtuigen. Met het oog op de toekomst, voegde hij daaraan toe. De meest expliciete voorstander van de levering van F-16’s is Denemarken. Het zal ‘voor de zomer’ beslissen of het de straaljagers aan Oekraïne zal leveren, samen met zijn bondgenoten, zei minister van Defensie Troels Lund Poulsen vorige maand.
Verreweg de belangrijkste bondgenoot is uiteraard de Verenigde Staten. Tot dusver wilden Europese landen geen zwaarder materieel leveren als de VS niet meededen. De Duitse bondskanselier Olaf Scholz wilde de Leopards pas leveren als ook de Amerikanen beloofden hun Abrams-tanks naar Oekraïne te sturen. Bij een Europese alleengang lijken de Europeanen ‘superbang dat de toorn van Rusland op een afzonderlijk Navo-land neerdaalt’, zei Evelyn Farkas, voormalig adviseur van president Obama, in de New York Times.
Als producent van de F-16 hebben de Verenigde Staten sowieso het laatste woord over de inzet van de vliegtuigen in Oekraïne. En hoewel de VS veruit het meeste militaire materieel aan Oekraïne hebben geleverd, zijn ze tot dusver uiterst terughoudend geweest in de discussie over de F-16’s. Vorige maand zei de Amerikaanse stafchef generaal Mark Milley nog dat de prioriteit ligt bij luchtafweersystemen waarmee Oekraïne zich kan verdedigen tegen Russische vliegtuigen en raketten.
De Amerikanen zijn niet alleen beducht voor verdere escalatie door de levering van vliegtuigen, maar geloven ook dat de F-16’s Oekraïne op korte termijn niet zullen helpen. Volgens de Amerikanen duurt het zeker anderhalf jaar voordat een piloot de F-16 onder de knie heeft. Vooral het trainen met de complexe wapensystemen kost tijd.
Maar de Oekraïense luchtmachtcommandant Serhiy Holubtsov is het oneens met de Amerikaanse visie. Volgens hem zijn de F-16’s ‘vier tot vijf keer’ zo effectief als de MiG’s die Oekraïne van Polen en Slowakije kreeg. In april ondergingen twee Oekraïense piloten een test in de Verenigde Staten. Daaruit zou zijn gebleken dat ze ‘significant’ minder tijd nodig hebben om het toestel te leren beheersen dan de anderhalf jaar die de Amerikanen aanhouden, aldus Holubtsov.
Een groep Democratische en Republikeinse senatoren vroeg de Amerikaanse regering daarom haar opstelling over de F-16’s nog eens tegen het licht te houden. Zo wordt er achter de schermen voortdurend over de straaljagers gepraat. De sleutel voor levering ligt echter niet in Den Haag of Kopenhagen, maar in Washington.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden