‘Wel, we zijn aangekomen bij het grote Conservatieve verkiezingsbedrog.’ Met een spottende lach loopt Mark Glenister donderdagochtend een bijgebouw van de katholieke kerk van St Alban & St Stephen binnen. De advocaat is hier om zijn stem uit te brengen voor de plaatselijke verkiezingen, maar bij de ingang vragen de ‘begroeters’ Debbie en Reme eerst of hij een identiteitsbewijs bij zich heeft. Glenister toont zijn rijbewijs en kan doorlopen.
Voor het eerst in de electorale geschiedenis van de oudste moderne democratie moeten kiezers een identiteitsbewijs laten zien. Volgens de Conservatieve regering is deze maatregel nodig om stemfraude te voorkomen. Daarbij wordt gewezen op andere landen, waaronder Nederland, waar zo’n legitimatieplicht jaren geleden zonder veel ophef is ingevoerd. Op het eiland ligt dat iets anders. Met name vanuit progressieve kringen klinken er bezwaren.
Over de auteur
Patrick van IJzendoorn is correspondent Groot-Brittannië en Ierland voor de Volkskrant. Hij woont sinds 2003 in Londen en schreef meerdere boeken, waaronder over de Brexit.
‘Bij aanvallen op de democratie denken we aan dramatische gebeurtenissen als militaire coups’, brieste voormalig Labour-adviseur Ayesha Hazarika in The Evening Standard, maar de realiteit kan saaier zijn maar net zo gevaarlijk – zoals kiezersonderdrukking.’ De Schotse televisiemaker Armando Iannucci, bedenker van de politieke satire The Thick of It, sprak van ‘een aanval op jonge stemmers’.
Bij het genoemde stembureau in St Albans, een historische kathedraalstad even ten noorden van Londen, heerst argwaan. ‘In principe is het een prima idee, maar er zit een luchtje aan’, zegt Maria-Alba Vitro, een 73-jarige activist van de Liberaal-Democraten die aan een brede tafel zit. Samen met collega’s van Labour en The Greens houdt ze als teller bij wie er komt stemmen, door kiezers te vragen naar het nummer van hun stembiljet. Hun Conservatieve collega schittert door afwezigheid.
Vitro, een gepensioneerde docent Italiaans die al een halve eeuw in Engeland woont, vermoedt dat de verplichte legitimatie om partijpolitieke redenen is ingevoerd. ‘Kijk naar welke legitiematiebewijzen er worden geaccepteerd. Ouderen kunnen hun ov-pas laten zien, maar jongeren niet. En jongeren stemmen niet Conservatief. De Conservatieven weten dat sommige arme mensen uit achterstandsgroepen zich niet kunnen legitimeren, en dat zijn evenmin hun kiezers.’
Haar 30-jarige tafelgenoot Jordan Barnes, die namens The Greens zit te turven, knikt instemmend. Hij voegt eraan toe dat het een dure oplossing is voor iets dat nauwelijks een probleem is. ‘Er is amper stemfraude’, zegt de voormalige journalist die bij de vorige raadsverkiezingen kandidaat heeft gestaan voor de wijk Verulam. Uit cijfers van de kiescommissie blijkt dat er de afgelopen vijf jaar negen kiezers zijn veroordeeld voor stemfraude en dat er zes waarschuwingen zijn uitgedeeld.
Wel was er een geruchtmakend stembusschandaal in Oost-Londen, waarbij burgemeester Lutfur Rahman zelfs voor vijf jaar werd geschorst, maar dat ging om gesjoemel met stemmen die per post waren uitgebracht. Volgens tegenstanders van de verplichte legitimatie spelen de Conservatieven in op beweringen uit trumpiaanse hoek over stembusfraude in de Verenigde Staten. Opvallend is dat er wel een identificatieplicht bestaat bij het stemmen in Noord-Ierland, die indertijd door Labour is ingevoerd.
Kiezer John Collins, een transportplanner van in de veertig, vindt de legitimatieplicht tamelijk on-Brits. ‘Ik zie ons eiland graag als een pretpark waar je niet apart hoeft te betalen voor attracties. Als je eenmaal binnen bent, kun je overal gewoon gebruik van maken. Eilandbewoners zijn altijd anders dan andere mensen, of het nu gaat om Corsica, Newfoundland of ons land. Het zou mij niet verbazen als de legitimatieplicht onder valse voorwendselen is ingevoerd.’
In de loop van de dag druppelen via de gewone en sociale media berichten binnen over kiezers die hun stem niet hebben kunnen uitbrengen. Zo schrijft de progressieve Daily Mirror over de 93-jarige Oonagh Preece uit Leominster die voor het eerst in haar leven geen gebruik heeft mogen maken van haar stemrecht. De verwachte chaos bij de stemlokalen blijft echter uit. Volgens de Association of Electoral Administrators, de stembuswaakhond, verloopt de verkiezingsdag soepeltjes.
Ook in St Albans doen zich geen problemen voor. ‘We hebben nog geen enkele kiezer terug hoeven te sturen’, meldt stembureau-medewerker Debbie rond het middaguur, ‘en we zijn al zes uur bezig. De mensen zijn goed voorgelicht.’ Een soepel verloop of niet, kiezer Mark Glenister blijft sceptisch. ‘In deze rijke buurt gaan The Greens makkelijk winnen. Maar in armere kiesdistricten telt elke stem voor de Conservatieven. Je kunt niet cynisch genoeg zijn over deze regering.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden