Het Internationaal Strafhof heeft in deze oorlog niet de bevoegdheid om een oordeel te vellen over ‘het misdrijf van agressie’: de planning en uitvoering van een illegale invasie. Dat komt doordat Rusland, net als Oekraïne, het Statuut van Rome niet heeft geratificeerd. Het Internationaal Strafhof mag zich alleen buigen over misdrijven van agressie gepleegd door onderdanen van staten die het hof erkennen.
Wel onderzoekt het Strafhof andere mogelijke oorlogsmisdaden in Oekraïne. Kyiv gaf het Hof daar in 2014 formeel toestemming voor. Het Strafhof heeft sinds de invasie van vorig jaar twee strafzaken geopend en vaardigde in maart arrestatiebevelen uit voor president Poetin en Maria Lvova-Belova, de Russische commissaris voor kinderrechten. Het Hof verdenkt ze van de deportatie van duizenden kinderen uit bezet gebied in Oekraïne naar Rusland. Poetin en Lvova-Belova kunnen worden gearresteerd als ze zich begeven in een land dat is aangesloten bij het Strafhof.
Over de auteur
Tom Vennink schrijft voor de Volkskrant over Rusland, Oekraïne, Belarus, de Kaukasus en Centraal-Azië. Hij reist geregeld naar de oorlog in Oekraïne. Eerder was hij correspondent in Moskou.
Zelensky wil een tribunaal dat wél uitspraak mag doen over ‘het oorspronkelijke misdrijf, het misdrijf van agressie’, zei hij donderdag in Den Haag. Als voorbeeld wijst hij naar het Tribunaal van Neurenberg dat na de Tweede Wereldoorlog kopstukken van het Duitse naziregime berechtte. Nu zouden de politieke en militaire leiders van Rusland worden berecht.
Het plan voor een nieuwe rechtbank heeft brede internationale steun. De Verenigde Staten, de G7 en tal van EU-leiders zijn voorstander. Nederland heeft al gezegd de nieuwe rechtbank te willen huisvesten.
Maar over de vorm is verdeeldheid. Onder meer de VS, die bang zijn om een precedent te scheppen voor een rechtbank die Amerikaanse presidenten kan berechten, zijn voorstander van ‘een hybride rechtbank’: een hof gebaseerd op het Oekraïens recht, maar met internationale betrokkenheid. Oekraïne is tegen, onder meer omdat Poetin dan waarschijnlijk niet vervolgd kan worden (staatshoofden zijn immuun voor vervolging onder Oekraïens recht).
Kyiv wil mede daarom een internationaal tribunaal gebaseerd op een verdrag tussen Oekraïne en een zo groot mogelijke groep andere landen. ‘Niet iets hybrides dat dit onderwerp formeel kan afsluiten (...) maar een echt, volwaardig tribunaal’, zei Zelensky. ‘Het zou een zwakte zijn voor u, voor ons en voor alle naties om gerechtigheid over te laten aan de geschiedenis.’
Europese landen zetten de eerste stappen richting een aanklacht. In februari kondigde Ursula von der Leyen, de voorzitter van de Europese Commissie, de oprichting aan van het Internationaal Centrum voor de Vervolging van de Misdaad van Agressie. Dat centrum, te vestigen in Den Haag, gaat bewijsmateriaal verzamelen en aanklachten voorbereiden voor een toekomstig tribunaal.
Bijna alle gedocumenteerde oorlogsmisdaden komen terecht bij Oekraïense rechters. Zij veroordeelden vorig jaar mei voor het eerst sinds de invasie een Russische militair voor een oorlogsmisdaad. De militair kreeg een levenslange celstraf opgelegd voor het doodschieten van een burger, een straf die in beroep werd verlaagd tot vijftien jaar. Sindsdien lopen de veroordelingen snel op. Het Oekraïense Openbaar Ministerie zegt dat het al 85 duizend mogelijke oorlogsmisdaden heeft geregistreerd.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden