Mensen die naar de teststraat kwamen, deden dat vooral vanwege corona-achtige klachten, of omdat ze besmette vrienden of familieleden hadden. Het contactonderzoek van de GGD voegde daar weinig aan toe.
Ook CoronaMelder, de app die mensen waarschuwde die langer dan een kwartier dicht bij een positief getest persoon waren geweest, haalde weinig uit. Bij de GGD-teststraat kwamen nauwelijks mensen langs na een melding van de app. Wie wél langskwam, had dat zonder app vaak ook wel gedaan, bijvoorbeeld vanwege symptomen. Dat blijkt uit de eerste serieuze academische evaluatie van het programma, dat 23 miljoen euro heeft gekost.
Vooral de teleurstellende cijfers van het bron- en contactonderzoek zijn ‘verrassend’, vindt arts-epidemioloog Janneke van de Wijgert (UMC Utrecht), leider van het onderzoek. ‘De reflex bij een crisis als deze is altijd: bron- en contactonderzoek hoort erbij. Maar je kunt je afvragen of het later in de epidemie nog steeds zinvol was. Die bron- en contactonderzoekers werden immers wel weggehaald uit andere sectoren.’
Over de auteur
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, met als specialismen microleven, klimaat, archeologie en gentech. Voor zijn coronaverslaggeving werd hij uitgeroepen tot journalist van het jaar.
Het opsporen van nauwe contacten van zieken is essentieel bij zich ernstige infectieziekten die zich langzamer verspreiden zoals tuberculose of hiv, benadrukt Van de Wijgert. En in de beginfase van een nieuwe infectieziekte, als daar nog weinig over bekend is. ‘Maar als je de controle eenmaal bent verloren, heeft het wellicht nog maar beperkt zin. Mensen hoorden het gewoon sneller van hun huisgenoten, vrienden of collega’s als er iemand positief was.’
Iets anders zit dat met CoronaMelder, de app die na veel vijven en zessen in oktober 2020 werd ingevoerd. In ons land werd de app zo dichtgetimmerd met voorzorgen, armslagen en compromissen dat hij nauwelijks meer deed waarvoor hij was bedoeld: de epidemie dempen. ‘Een gemiste kans’, schrijven de onderzoekers.
Zo werd deze app niet – zoals in Frankrijk, Duitsland en Oostenrijk – verwerkt in CoronaCheck, de app voor QR-toegangscodes. Ook kon iemand na een melding aanvankelijk niet zelf zijn contacten waarschuwen met de app: dat moest via de GGD. ‘Fouten wil ik het niet noemen, het was allemaal nieuw’, zegt Van de Wijgert. ‘Maar de toegevoegde waarde van de app, namelijk snelheid, kwam zo onvoldoende uit de verf.’
De wetenschappers, van onder meer RIVM, GGD en het UMC Utrecht, onderzochten wat eind 2020 en begin 2021 de reden was dat mensen de teststraat in Amsterdam bezochten. Slechts 2 tot 5 procent bleek te komen vanwege bron- en contactonderzoek. En maar 1,5 procent kwam na een melding van CoronaMelder. Veruit de meeste mensen lieten zich testen wegens ziekteklachten.
Bij een deelonderzoek naar vierduizend mensen die zónder symptomen naar de teststraat kwamen, in de regio Rotterdam en West-Brabant, bleek maar 12 procent dat te doen vanwege bron- en contactonderzoek, en 7 procent door de app. De overgrote meerderheid (60 procent) wilde de test vanwege een melding uit persoonlijke kring.
Dat wil overigens niet zeggen dat alle moeite voor niets is geweest. Al tijdens de pandemie constateerde het RIVM dat CoronaMelder slechts een ‘bescheiden bijdrage’ leverde aan het bestrijden van het virus. Toch zal de app nog altijd 15 duizend besmettingen, 200 ziekenhuisopnamen en tussen de 110 en 250 sterfgevallen hebben gescheeld, schatte het instituut.
Ook Van de Wijgert heeft haar vertrouwen in een meldingenapp niet verloren. ‘CoronaMelder werd nu toch een beetje weggezet als het speeltje van de minister. Dat is jammer, want ik zie de mogelijkheden wel’, zegt ze. ‘Ik denk dat we toe moeten naar een samenleving waarin mensen zelf de regie nemen over hun gezondheid, en kwetsbare mensen om zich heen veilig houden, ook bijvoorbeeld bij griep. Daar zou zo’n app, liefst gecombineerd met sneltesten, perfect bij kunnen helpen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden