De alsmaar uitdijende fictieve superheldenwereld van filmstudio Marvel lijkt een knelpunt te worden. Zelfs de trouwste fans kunnen de stortvloed aan films en series niet meer bijbenen. Hoe nu verder met Ant-Man en zijn vrienden?
Zijn de superkrachten van Marvel uitgewerkt? De superheldenfilmstudio produceerde lange tijd de ene hit na de andere, maar de formule lijkt roest te vertonen. Het Marvel Cinematic Universe (MCU) staat niet langer garant voor succes – in elk geval niet het soort succes dat de studio gewend is. Maar liefst vier Marvelfilms staan in de top-10 van meestbezochte films aller tijden.
Het probleem in een notendop: het publiek raakt Marvelmoe. Steeds meer Marvelfilms vallen ronduit tegen (The Eternals, Ant-Man and the Wasp: Quantumania) en geen enkele titel lijkt nog de opwinding teweeg te kunnen brengen waarmee, bijvoorbeeld, de Avengers-reeks een aantal jaar geleden werd omgeven. De nieuwste toevoeging, Guardians of the Galaxy Vol. 3, is potentieel weer succesvol, maar het is de vraag of Marvel daarmee uit de gevarenzone is.
De slijtage komt niet uit het niets. Studio’s als Marvel (een dochteronderneming van Disney) en Warner Bros. (eigenaar van de DC-strips, de eeuwige concurrent van de Marvelstrips) blijven maar nieuwe films produceren over stripsuperhelden als Batman, Spider-Man of Ant-Man. Door de coronacrisis lag de productie even stil, maar daarna werd alles wat de plank was blijven liggen in één keer over de kijker uitgestort. Het tempo ligt hoog.
Critici waren er al langer. Regisseur Martin Scorsese zei in 2019 dat superheldenfilms niets toevoegen aan de filmkunst. Ze verdrukken vernieuwende cinema door de grote hoeveelheid ruimte die ze innemen, vond hij, zowel in de bioscoop als in de verbeelding. Scorsese noemde superheldenfilms fantasieloze variaties op een thema, waarbij behalve de commerciële opbrengst niets op het spel staat. Dat nam niet weg, voegde hij eraan toe, dat er veel talent betrokken is bij het maken van de films. Maar als winst het voornaamste doel is, weegt marktonderzoek altijd zwaarder dan individuele kwaliteit.
Gegronde kritiek, waar de fans zich natuurlijk over opwonden. Zij claimen met recht dat binnen een vaststaand concept heus vernieuwing kan plaatsvinden. Misschien levert dat niet meteen baanbrekende kunst op, maar ook entertainment heeft culturele waarde. Als er één studio is die dat heeft bewezen, dan is dat Marvel wel. Studiobaas Kevin Feige produceert geen eenheidsworst: hij trekt eigenzinnige regisseurs aan die hij relatief veel creatieve ruimte bood. Dat levert geliefde films op als Black Panther, Guardians of the Galaxy en Spider-Man: No Way Home.
Marvel heeft bovendien ambities. Of je van superhelden houdt of niet, de poging van Feige om tientallen verhaallijnen met elkaar te verbinden is bewonderenswaardig. Binnen het Marvel Cinematic Universe (MCU), dat begint met Iron Man uit 2008, zijn al zo’n veertig films en televisieseries inhoudelijk met elkaar verknoopt. De verschillende helden duiken regelmatig in elkaars films op, de verhalen kennen een overkoepelende verhaallijn en het geheel speelt zich af binnen hetzelfde fictieve universum. Meerdere universums, moeten we inmiddels zeggen, want het MCU is nu een ‘multiversum’ met oneindig veel parallelle werelden. Om een voorbeeld te geven: in de televisieserie Loki werd de titelheld geconfronteerd met verschillende andere Loki’s, varianten uit alternatieve tijdlijnen.
Dit alsmaar uitdijende multiversum begint een knelpunt te worden. Want wie kan het nog bijhouden met al die ‘Phases‘ (de term die Marvel gebruikt voor een gerelateerde groep films en series in het MCU – inmiddels zijn we aanbeland in fase 5) in een vertakkende vertelling rondom tientallen helden en schurken? Toen Marvel in 2019 de eerste drie fases van het MCU, bestaande uit 23 films, tot een einde bracht met Avengers: Endgame leek de monsterklus geklaard: de ensemblefilm was ongekend succesvol en liet alle verhalen bevredigend samenkomen. Maar ondertussen waren de volgende fases met tal van nieuwe films en series al aangekondigd. Wat een knallende finale leek, was niks meer dan een tussenstop.
De schrijvers van al die nieuwe verhalen staan voor een lastige klus. Met Avengers: Endgame kwam de zogenaamde ‘Infinity-saga’ tot een einde. Dat was het verhaal rondom superslechterik Thanos, die alle Infinity-stenen verzamelde en met een knip van de vingers het halve universum vernietigde, een verwoesting die met vereende krachten van alle beschikbare superhelden kon worden teruggedraaid. Duidelijke missie, duidelijk resultaat. Daarbij vergeleken is de inmiddels begonnen ‘Multiverse-saga’ een duizelingwekkende tijd-ruimtespaghetti zonder aanwijsbare richting. Wanneer van elke superheld meerdere versies kunnen bestaan in verschillende tijdlijnen, is alles mogelijk – interessant, maar ook problematisch. Hoe de nieuwe superschurk Kang the Conqueror ooit verslagen moet worden terwijl hij moeiteloos van universum naar universum reist, is een raadsel.
In verhalend opzicht lijkt Marvel zich dus in een hoek te schilderen. Massa-entertainment is doorgaans geen hogere wiskunde, maar Marvel heeft dat er met zijn quantumgekte wel van gemaakt. Hoe complexer het wordt, hoe meer kijkers mogelijk zullen afhaken. En er zijn meer vraagtekens rondom de nieuwe saga. Al die vervolgfilms (er komt nóg een Captain America, nóg een Deadpool), krijgt het publiek daar niet genoeg van? Of zijn er juist in te hoog tempo te veel nieuwe superhelden geïntroduceerd? Het is allebei niet goed: te veel van hetzelfde is saai, maar met nieuwe namen als de Eternals (tien bovennatuurlijke wezens) of Moon Knight (een labiele held die een eigen televisieserie kreeg, met Oscar Isaac in de hoofdrol) heeft het bestaande publiek nog weinig binding. De analyses lopen uiteen, maar verwacht wordt dat zelfs de meest trouwe Marvelfan een keer de handdoek in de ring gooit.
James Gunn, regisseur en scenarioschrijver van de Guardians of the Galaxy-trilogie, wees in een recent interview met Rolling Stone Magazine op een ander artistiek probleem. De gebeurtenissen in de Avengers-finale, waarbij de helft van de bevolking vijf jaar lang verdween, zijn volgens hem te gemakkelijk weggewoven: ‘Stel dat zoiets echt gebeurt, dan is iedereen daarna toch gek van woede?’ De interne logica en geloofwaardigheid van het MCU heeft na Avengers: Endgame een knauw gekregen.
Er liggen meer moeilijke dossiers op de bureaus van het Marvelkantoor. Morrend personeel van de afdeling digitale effecten stapte vorig jaar naar de pers: zij verdienen weinig en werken onder hoge druk – met soms belabberd resultaat. Acteur Jonathan Majors, die na Ant-Man and the Wasp: Quantumania in meerdere films schurk Kang zou spelen, staat binnenkort terecht voor ernstige mishandeling van zijn partner. Wat de uitkomst van het proces ook is, de publiciteitsschade is aanzienlijk.
Moederbedrijf Disney leidt intussen verliezen en voert de ene na de andere reorganisatie uit. In maart werd plotseling Marvel-topvrouw Victoria Alonso ontslagen, volgens haar advocaat vanwege haar kritiek op Disney. Tussen Marvel en Disney rommelt het al langer.
Covid-overdosis
Het Marvel Cinematic Universe (MCU) omvat behalve tientallen films ook veel televisieseries, die worden uitgezonden op Disney+. Wie alles wil bijhouden, om zo de overkoepelende verhaallijn te blijven volgen, kijkt zich helemaal suf: sinds 2021 werden negen films uitgebracht en acht series, van Black Widow tot Guardians of the Galaxy Vol. 3 en van WandaVision tot She-Hulk: Attorney at Law. Het hoge tempo is mede te wijten aan covid-19, dat voor filevorming in de bioscoop zorgde. Inmiddels heeft Marvel enigszins op de rem getrapt.
In 2018 werd regisseur James Gunn door Disney ontslagen na een rel in de media, waarbij hij vanuit conservatieve hoek werd aangevallen vanwege een aantal oude, smakeloze grappen. Gunn had toen twee succesvolle Guardians of the Galaxy-films op zijn naam staan en zou beginnen met de derde actiekomedie over dit stelletje merkwaardige superhelden. Het scenario had hij al had geschreven. Pas na zware druk van alle Guardians-acteurs, die weigerden met een andere regisseur te werken, werd Gunn opnieuw in dienst genomen. Hij voltooide de trilogie, maar werd in de tussentijd door concurrent DC binnengehaald, waar hij een topfunctie heeft.
Guardians of the Galaxy Vol. 3 kwam daardoor met flinke vertraging tot stand. De film is goed ontvangen door Amerikaanse critici en zal ongetwijfeld een groot publiek trekken. Dat betekent niet dat de zorgen voor Marvel voorbij zijn. Gunn was een van de creatiefste makers uit de Marvel-stal. Zijn laatste Marvelfilm, zonder uitstapjes naar verschillende universums, is eerder een zwanenzang dan een heropleving.
De beste remedie lijkt rust nemen: minder films en series uitbrengen, meer tijd en aandacht steken in de scenario’s. Net zo lang tot de multiversum-mist optrekt en de moeheid verdwijnt.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelo Source: Volkskrant