Decennialang was het een soort politieke traditie: de jaarlijkse verhoging van het Amerikaanse schuldenplafond. Maar in het nieuwe Huis van Afgevaardigden tekent zich een patstelling af. Wie gaat er water bij de wijn doen: president Biden of de Republikeinse meerderheidsfractie?
Het wordt de ‘X-date’ genoemd: de omineuze dag waarop de Verenigde Staten zonder geld komen te zitten. Nog nooit in de geschiedenis is het voorgekomen dat Amerika zijn rekeningen niet kan betalen. Haast onbevattelijk lijkt het, voor ’s werelds grootste economie – en toch dendert het land nu die kant op.
‘Begin juni kunnen we niet langer aan al onze verplichtingen voldoen’, voorspelde Janet Yellen, minister van Financiën, deze week. ‘Mogelijk al zo vroeg als 1 juni.’
Over de auteur
Thomas Rueb is correspondent in de Verenigde Staten voor de Volkskrant. Hij woont in New York. Hij is auteur van het boek Laura H.
Deze noodsituatie vloeit voort uit de strijd tussen president Joe Biden en de Republikein Kevin McCarthy, voorzitter van het Huis van Afgevaardigden. Inzet is een verhoging van het Amerikaanse schuldenplafond; broodnodig, wil het land niet zonder cash komen te zitten. In ruil eist McCarthy zware politieke concessies van Biden. De president bedingt een ‘schone’ verhoging, zonder voorwaarden. Beiden weigeren te buigen.
De ‘X-date’ is intussen dichterbij dan iedereen voorzag. Niet alleen zouden de VS dan plat komen te liggen, volgens economen bedreigt een wanbetalend Amerika de stabiliteit van het mondiale financiële systeem. Het lot van de wereldeconomie ligt zo in de handen van twee armpjedrukkende politici.
Door de jaren groeide het verhogen van het schuldenplafond in Washington D.C. uit tot een soort politieke traditie. De VS geven consequent meer geld uit dan er binnenkomt. Het Congres paste daarom het plafond, het maximale bedrag dat de staat mag lenen, sinds 1960 maar liefst 78 keer aan. Het huidige plafond – inmiddels 31,4 biljoen dollar – werd afgelopen 19 januari al aangetikt.
De bal voor een nieuwe verhoging lag bij Kevin McCarthy, die als voorzitter in het Huis begrotingswetten kan indienen. Zijn krappe Republikeinse meerderheid maakte hem dat extreem lastig. Radicaal-rechtse partijleden zijn fundamenteel tegen verhoging. Om genoeg van hen aan boord te krijgen, moest hij maandenlang onderhandelen. De overheid hanteerde intussen ‘uitzonderlijke maatregelen’, een soort boekhoudkundig plakband, om het land liquide te houden.
Vorige week kreeg McCarthy eindelijk een voorstel aangenomen door zijn fractie. Daarin wordt een verhoging van het schuldenplafond gekoppeld aan zware bezuinigingen. Het volledige overheidsbudget zou voor de komende tien jaar aan banden worden gelegd, in de praktijk een krimp van 14 procent. Stokpaardjes van Joe Biden, vooral op het gebied van klimaat, zorg en onderwijs, zouden sneuvelen. ‘Erger dan onverantwoordelijk’, noemt Biden deze ruilhandel.
De verhoging die McCarthy langs zijn fractie kreeg, is voor de president onbespreekbaar. Maar een verhoging zoals Biden die wil, kan de voorzitter niet verkopen. Een patstelling dus, terwijl daar door de toesnellende ‘X-date’ geen tijd voor is.
‘Meer 200 jaar lang heeft Amerika never, ever, ever nagelaten zijn schulden te betalen’, zei Biden deze week tijdens een persconferentie. Hij riep de Republikeinen op om ‘de dreiging van tafel te vegen’. Tegelijkertijd lijkt hij daaraan zelf gehoor te geven.
Volgende week, op 9 mei, zal de president voor het eerst met McCarthy om tafel gaan. De Democratische fractievoorzitter Hakeem Jeffries schuift ook aan, net als Mitch McConnell en Chuck Schumer, respectievelijk de Republikeinse en Democratische fractieleiders in de Senaat. De vraag is wie daar het eerste knippert.
Zelfs al zou Biden zich achter gesloten deuren flexibeler opstellen, bereid zijn tot compromis, dan nog heeft McCarthy bar weinig onderhandelruimte. Vier radicaal-rechtse Congresleden stemden al tegen zijn huidige voorstel. Eén dissident erbij en zijn meerderheid verdampt. Als de voorzitter straks terugkeert naar zijn fractie met een plan dat ook maar een onsje is afgezwakt, dan zal dat vrijwel zeker gebeuren.
Daarnaast is McCarthy is politiek kwetsbaar. In ruil voor het voorzitterschap heeft hij geaccepteerd dat elk individueel fractielid een motie kan indienen om hem af te zetten. Betoont hij zich zwak tegenover Biden, dan kan hem dat zijn baan kosten. Doet hij echter geen water bij de wijn, dan is – onder de huidige omstandigheden – een fiscaal doemscenario onafwendbaar.
In de VS wordt hard gespeculeerd over onontgonnen noodoplossingen. Volgens sommige juristen zou Biden anders een beroep kunnen doen op de grondwet om een verhoging van het schuldenplafond te forceren. Het 14de amendement schrijft voor dat ‘de geldigheid van openbare schuld’ in de VS ‘niet wordt betwist’. Die formulering, zo luidt de theorie, zou een statelijke wanbetaling niet alleen onwenselijk, maar zelfs onwettig maken.
Het valt te betwijfelen of het conservatieve Hooggerechtshof deze theorie ook onderschrijft. Daarnaast zal Biden als president niet graag een precedent scheppen waarbij hij het Congres probeert te omzeilen. Kiezers nemen hem dat niet in dank af.
Een uitweg laat zich lastig vinden. Wellicht dat een aantal bezorgde, gematigde Republikeinen zich op de valreep bereid toont om de Democraten, voor deze ene keer, aan een meerderheid te helpen voor een verhoging. Onwaarschijnlijk, maar onder druk niet uitgesloten.
‘Washington is op zijn best met een deadline’, probeerde de Republikeinse senator Thom Tilles de gemoederen deze week te bedaren. Maar de ‘X-date’ nadert sneller dan zelfs hij prettig zal vinden.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden