Op 3 september 2015 stak Xi Jinping vanaf de Poort van de Hemelse Vrede een lofzang af op de overwinning in de ‘Verzetsoorlog tegen de Japanse agressie’, zoals de Tweede Wereldoorlog officieel wordt genoemd in de Volksrepubliek China.
Xi memoreerde trots dat de Chinezen na de Japanse inval in Mantsjoerije in 1931 veertien jaar ‘vastberaden’ hadden gevochten, het langst van alle geallieerden in de Tweede Wereldoorlog. De ‘vergeten bondgenoot’ stond er de eerste tien jaar alleen voor op het Aziatische strijdtoneel van de ‘Antifascistische Wereldoorlog’.
Over de auteur
Ivo van de Wijdeven is historicus en schreef De macht van het verleden – Geschiedenis als politiek wapen. Dit is een bewerking van een lezing tijdens Rondom Vrijheid in Nijmegen.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
De president betreurde ook de 35 miljoen Chinese slachtoffers: ‘De beste manier om de helden te eren die hun leven gaven voor vrijheid, gerechtigheid en vrede, en te rouwen om het verlies van onschuldige levens die de oorlog bruut heeft weggerukt, is ervoor te zorgen dat deze tragedie zich nooit zal herhalen.’
So far, so good. Maar daarna nam Xi plaats in een staatslimousine voor een inspectie van 12 duizend militairen en een imposante collectie rollend materieel. Dat denderde nadien over het Plein van de Hemelse Vrede in een parade die werd afgesloten door een flypast van tweehonderd vliegtuigen. Vergezeld van eregast Vladimir Poetin keek Xi tevreden toe.
De onderliggende boodschap van deze groots aangepakte herdenking? China zal nooit meer toestaan dat het wordt getreiterd, onderdrukt of onderworpen. Of zoals Xi in 2021 op de 100ste verjaardag zijn Communistische Partij dreigde: ‘Wie dat toch probeert, zal tot moes worden geslagen tegen een Grote Muur van staal, gebouwd met het vlees en bloed van 1,4 miljard Chinezen.’
Poetins aanwezigheid in Beijing was geen toeval. De Chinese overwinningsparade was in alles een kopie van het Russische model. Ieder jaar op 9 mei denderen tanks over het Rode Plein ter ere van de trotse triomf in de Grote Vaderlandse Oorlog. In 2015 zat Xi in Moskou naast Poetin op de eerste rij.
Poetin benadrukt ook het enorme aantal van 27 miljoen slachtoffers dat de Sovjet-Unie te betreuren had in de strijd tegen de nazi’s. En al het Russische wapentuig, inclusief mobiele lanceerinstallaties voor kernraketten, moet de buitenwacht duidelijk maken dat ook Rusland niet met zich laat sollen.
Zowel in China als in Rusland is de Tweede Wereldoorlog de spil van de geschiedenis geworden. De oorlog is tegelijkertijd het tragische dieptepunt én het glorieuze hoogtepunt. Beide landen ontlenen er hun huidige status als grootmacht aan. De oorlog is de kern van de nationale identiteit en het politieke programma.
Xi en Poetin cultiveren bewust gevoelens van trots. En ze benadrukken dat de rest van de wereld de grote offers en de enorme oorlogsinspanningen niet op waarde weet te schatten. De trots wordt geïnfecteerd met rancune.
Bovendien zou de ‘Antifascistische Wereldoorlog’ nog niet zijn gestreden: China en Rusland worden nog steeds bedreigd. Xi laat in het midden wie de vijand is, maar dat is geen mysterie. Poetin zegt het luid en duidelijk: het Westen treedt in de voetsporen van de nazi’s en bedreigt de Russen opnieuw. De conclusie: de geschiedenis rechtvaardigt Chinese assertiviteit en Russische agressie.
In China en Rusland is herdenken een wapen geworden. Herinnering kweekt eenheid en verbondenheid. Via het aanwakkeren van gevoelens van enerzijds trots en anderzijds verlies, onrecht en een gebrek aan respect en waardering wordt de nationale identiteit gebruikt voor nationale mobilisatie.
Het resultaat is een vijandbeeld dat de bevolking in het gunstigste geval moet overtuigen binnen de lijntjes te kleuren of, in het ergste geval, de leider klakkeloos te volgen in een verwoestende oorlog. Want dat is het bizarre: uit ‘nooit meer oorlog’ trekken Xi en Poetin de conclusie dat het nodig is om je tot de tanden te bewapenen en jezelf koste wat kost te ‘verdedigen’.
Daar moeten we ons van bewust zijn én daar moeten we naar handelen. Het is goed dat we op Bevrijdingsfestivals de vrijheid vieren door te zingen en te dansen. Maar nu tanks niet langer alleen in parades door de straten rollen, moeten we ook bereid zijn die vrijheid te verdedigen. Het machtsvertoon in Beijing en Moskou betekent helaas dat wij niet kunnen achterblijven. Vrijheid is niet vrijblijvend.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden