China bezit slechts 7 procent van de wereldwijde lithiumreserves. Toch is de hele wereld voor de lithiumbatterij, die onmisbaar is in de energietransitie, van het land afhankelijk. Hoe komt dat?
Het witte goud, de nieuwe olie, wordt het genoemd. Voor een samenleving die draait op elektriciteit, is lithium onmisbaar. Lithiumbatterijen worden gebruikt voor de productie van elektrische auto’s, zonnepanelen en de accu’s van smartphones. De verwachting is daarom dat de vraag de komende jaren enorm zal stijgen.
Geen wonder dat steeds meer landen bezig zijn met de aanwezigheid van lithium binnen hun landsgrenzen. Waar Europa voor gas afhankelijk was van Rusland, is het voor lithium - net als de rest van de wereld - sterk afhankelijk van China. Niet omdat het land de grootste voorraad lithium heeft, maar omdat China zich onmisbaar heeft gemaakt in het verwerken van de grondstof.
Hoe loopt de keten van lithiummijn naar elektrische auto?
Dat lithium gewild is, betekent niet dat het weinig voorkomt. Lithium is vrijwel overal te vinden: in gesteente, klei en zout water.
‘Lithium is niet schaars’, zegt hoogleraar toekomstbestendige grondstofvoorziening René Kleijn van de Universiteit Leiden. ‘Er is wel schaarste in de zin dat de vraag het aanbod overstijgt, maar er is geen tekort aan de ertsen of de pekel. Je kunt het zelfs uit zeewater winnen, al is het dan wel tien keer zo duur. Maar dan is de voorraad eindeloos.’
Het is alleen niet altijd de moeite waard om de lithium te winnen: het metaal is in een te lage concentratie aanwezig of het kost te veel tijd, geld en moeite om het te extraheren. Winbare reserves zijn de lithiumvoorraden die nu met de beschikbare technologie rendabel gemijnd kunnen worden. Een potentiële reserve betekent dat er wel lithium aanwezig is, maar dat dit pas in de toekomst eventueel rendabel wordt.
Ongeveer de helft van de potentiële lithiumreserves bevindt zich in de Zuid-Amerikaanse ‘lithiumdriehoek’. In de zoutvlakten op het grensgebied van Chili, Bolivia en Argentinië is zo’n 52 miljoen ton te vinden, schat de Amerikaanse geologische dienst USGS. Uit het zoute water wordt lithium gewonnen door het te verdampen en er een extractiemiddel als titaanzuur aan toe te voegen.
Ook in de Verenigde Staten zit een behoorlijke hoeveelheid lithium in de grond, zo’n 12 procent van de wereldvoorraad. Australië heeft 8 procent, China 7 procent en Duitsland 3 procent.
Maar als het gaat om lithium die nu daadwerkelijk gewonnen kan worden, is het beeld anders. Chili heeft de grootste winbare reserves, daarna volgt Australië. Ook Argentinië, China en de Verenigde Staten hebben een aanzienlijke hoeveelheid winbare reserves, maar niet allemaal winnen ze veel.
Australië leverde in 2022 bijna de helft van de lithium wereldwijd. Chili, China en Argentinië wonnen samen grofweg de andere helft. Verder zijn er nu geen grote spelers op de markt.
Australië wint lithium niet uit zoutwater, maar uit gesteente. In West-Australië wordt uit pegmatiet (een soort graniet) het mineraal spodumeen gehaald, dat er na extractie uitziet als wit poeder. Dit poeder bestaat voor 6 procent uit lithium, de rest wordt niet gebruikt. Het overgrote deel, zo’n 95 procent, ging vorig jaar naar China, bericht het Australische statistiekbureau ABS.
Doordat Australië het spodumeen exporteert, en geen verwerkte lithium, loopt het veel inkomsten mis. Van de opbrengst van een lithiumbatterij komt minder dan 1 procent in Australië terecht, volgens Mohan Yellishetty, universitair hoofddocent aan de Monash University in Melbourne.
Het witte poeder uit Australië en de overblijfselen van de Chileense pekel moeten eerst opgewerkt worden tot lithiumcarbonaat of lithiumhydroxide van hoge kwaliteit. China heeft het grootste deel (58 procent) van dit verwerkingsproces in handen, blijkt uit cijfers van het Internationaal Energieagentschap (IEA).
Het verwerken van lithium vergt grote investeringen. Dat is een van de redenen dat Australië er nog niet aan begonnen is, volgens Yelishetty. ‘De marktomvang is relatief klein, in vergelijking met bijvoorbeeld de koper-, ijzer- en kolenindustrie, waarin Australië ook een grote producent is.’
‘China is de werkplaats van de wereld’, zegt hoogleraar toekomstbestendige grondstofvoorziening René Kleijn. ‘Daardoor hadden we al die tijd goedkope grondstoffen en producten ter beschikking. Pas nu, na de coronacrisis en met de oorlog in Oekraïne, krabben we ons achter de oren: hoe afhankelijk wil je zijn van zo’n land?’
China verwerkt namelijk niet alleen de meeste lithium, het produceert ook driekwart van de lithiumbatterijen en de helft van alle elektrische auto’s. Ook voor de elektrische auto’s die Europa produceert (ongeveer een kwart van de totale productie), is het voor de batterijen dus grotendeels afhankelijk van China.
In maart stelde de Europese Commissie een nieuwe grondstoffenwet voor waarin staat dat Europa een groter deel van de benodigde ‘kritieke grondstoffen’ als lithium uit eigen bodem wil delven om afhankelijkheid van andere landen te verminderen. Daarnaast moet 40 procent van de benodigde verwerkte grondstoffen uit de Europese Unie komen.
In het Britse Teesside is de eerste verwerkingsfabriek voor lithium op Europese bodem aangekondigd. Plannen voor een verwerkingsfabriek binnen de EU zijn er nog niet. Ligt daar misschien een rol voor Nederland weggelegd? Kleijn: ‘Een verwerkingsfabriek in Rotterdam is best een interessant idee.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden