Acteur Jacob Derwig (53) heeft een nazi-glossy meegenomen. ‘Hier moeten we het nu over hebben’, zegt hij. Het is een naar het Nederlands vertaalde glossy van de Wehrmacht uit 1944, getiteld Signaal. Het thema van dit nummer is: ‘Waarvoor wij strijden’. Erin staan artikelen en paginavullende foto’s van Europese landschappen, universiteiten en kunst. ‘Ik zag het eerst ook niet’, zegt Derwig. ‘Wat er fout aan is. Het is een glossy, zoals we die nu ook kennen, over het goede leven, kunst, samen sporten, gezinnen en opgaan in een sociaal geheel. Er staan dingen in die niet zouden misstaan in het partijprogramma van GroenLinks of de PvdA. Maar het is dus een nazi-glossy. Die verwarring, daar wilden we een voorstelling over maken.’
Het tijdschrift komt uit de collectie van Theater Na de Dam, de theatermanifestatie die ieder jaar in heel Nederland plaatsvindt rondom de nationale dodenherdenking op 4 mei. Signaal inspireerde medeoprichter en artistiek leider Jaïr Stranders tot het bedenken van een voorstelling in Carré, met de naam Waar wij voor strijden. Centraal hierin staat het misbruik van loffelijke idealen en woorden. Neem bijvoorbeeld de inflatie van het woord ‘vrijheidsstrijd’, dat nu vooral nog door dictators, complotdenkers en andere extreme groeperingen wordt gebruikt om zaken als oorlog, racisme en antisemitisme te vergoelijken. Bo Tarenskeen, ook medeoprichter, schreef de tekst van de monoloog, die door Derwig wordt uitgesproken.
Over de auteur
Vincent Kouters is sinds 2006 theaterrecensent voor de Volkskrant. Hij schrijft vooral over toneel en jeugdtheater.
Hij speelt een man die is ingehuurd om een pianotrio (onder leiding van violiste Liza Ferschtman) aan te kondigen. Maar in plaats van de 3 minuten die dat zou moeten duren, blijft hij praten. ‘Het is iemand van wie je aanvankelijk denkt dat hij het beste voorheeft met de mensen. Hij heeft het over kunst en vrijheid, dat is toch goed? Maar hoe langer hij aan het woord is, hoe meer je ontdekt dat er onder die mooie woorden een heel andere kijk op de wereld schuilt.’
Derwig was al vaker gevraagd om iets te maken bij Theater Na de Dam. Toen hij van dit idee hoorde en de tekst zag, wist hij dat hij het gewoon moest doen. ‘Ik ging meteen aan bij het idee om zo’n man te spelen, die altijd vindt dat hij gelijk heeft, puur omdat zijn instinct en onderbuik dat zeggen. Niet in de laatste plaats omdat je ze in het echt steeds vaker ziet lopen. Denk maar aan een willekeurige complotdenker.’
De man doet ook denken aan de hotemetoten die je regelmatig ziet spreken voor of na afloop van voorstellingen of andere kunstmanifestaties. Mensen die soms schaamteloos genoeg zijn om in hun praatjes een kunstwerk te gebruiken voor hun eigen politieke agenda. Het is dezelfde soort schaamteloosheid die je ook ziet bij een figuur als David Brent, de onuitstaanbare baas gespeeld door Ricky Gervais in The Office. Derwig: ‘Ik vind het leuk om via de lichtheid en komedie die ook in die tekst en dat personage zitten een soort hinderlaag te leggen, waar het publiek dan recht inloopt. Die man heeft straks het lef om tegen Liza Ferschtman, een van Nederlands beste violisten, te zeggen hoe ze een stuk moet spelen.’
Schrijver Bo Tarenskeen hamerde er bij Derwig op dat deze man in wezen extreem alleen is. ‘Hij is de link met de maatschappij kwijt en hopeloos op zoek naar een groter geheel. Mensen die zich verlaten en alleen voelen, sluiten zich eerder aan bij extremistische bewegingen. De psychologie van de verongelijktheid is dat daarachter een heel klein, eenzaam mannetje staat.’
Derwig vindt het project ‘loeispannend’. Hij stond niet eerder in Carré, een van Nederlands grootste theaters. Bovendien speelt hij deze voorstelling maar één keer, dus er is geen kans op een revanche. Maar het is belangwekkende materie en daarom hoopt hij dat er straks 1.300 man zitten. ‘Ik hoop dat het een waarschuwing is voor holle retoriek en een herinnering dat we sommige waarden aan onze kinderen moeten doorgeven. Je kunt de Holocaust niet in twijfel trekken omdat je toevallig iets hebt gelezen op Facebook. Je kunt de geschiedenis en wetenschap niet ontkennen, onder het mom van eigen onderzoek. Het gaat erom dat je je eigen vrijheid niet belangrijker maakt dan die van een ander.’
Meer Theater Na de Dam, 130 voorstellingen door heel het land.
De beschieting op de Dam. Mimetheatergroep Bambie liet zich inspireren door de beschieting van een feestvierende menigte op de Dam op 7 mei 1945 door een groepje gefrustreerde Duitse militairen. 4-6/5 in Theater Frascati, Amsterdam.
Kinderen van foute ouders. Documentairetheater van Theatergroep De Jonge Honden, uitgevoerd door vijftien jongeren, over kinderen die geboren werden in een gezin dat aan de foute kant stond. 4/5, Odeon, Zwolle.
Kamp. Hotel Modern maakte internationaal naam met deze voorstelling, gemaakt met minicamera’s in een enorme maquette van Auschwitz-Birkenau. 4/5, Theater Rotterdam.
Derwig in Carré
Op 24 en 25 juni staat Jacob Derwig andermaal in Carré, dan in Revolutionary Road van Theater Rotterdam en regisseur Erik Whien. Deze bewierookte voorstelling is gebaseerd op het gelijknamige boek van Richard Yates, waarin hij de droom van het gelukkige gezinsleven fileert.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden