De glazen wand op de elfde verdieping van het douanekantoor biedt een panorama over een nationale trots: de haven van Rotterdam. Het is een laad- en loszone van 17 duizend voetbalvelden groot, waar 385 duizend werknemers hun geld verdienen en alle uren van de dag wordt gewerkt om miljoenen containers per jaar te verwerken. Het reusachtige tandwiel in de keten van het wereldwijde vrachtverkeer lijkt dan ook niet te stoppen.
Toch besluit Ger Scheringa, teamleider bij de douane, af en toe om een van de veertien haventerminals een paar uur stil te leggen. ‘Dat kost duizenden euro’s per half uur’, zegt hij. Pas als hij heel concrete aanwijzingen heeft dat hij indringers tussen de containers zal vinden, durft hij de moeilijke stap te zetten. ‘Anders is de economische schade te groot.’
Over de auteur
Iva Venneman is algemeen verslaggever van de Volkskrant.
Met het Team Bijzondere Bijstand jaagt Scheringa op uithalers. Zij breken op het haventerrein in om ingevoerde drugs uit containers te halen, voordat die het haventerrein verlaten. In de begindagen, zo’n vijftien jaar geleden, waren uithalers steevast mannen met een link met het nabijgelegen Rotterdam-Zuid. Inmiddels is er een legertje mannen uit heel Nederland, België en Frankrijk op de been, dat zo zijn geld verdient. De leeftijden lopen uiteen van 14 tot 53 jaar.
Door de glazen wand wijst Scheringa naar een van de terminals waar duizenden bontgekleurde containers staan opgestapeld met slechts een opening van 30 centimeter tussen iedere rij. Zo gaat het kilometers door, zegt hij. ‘Wie daar in rent en blijft stilstaan, is volledig onzichtbaar.’ Zie hier hun opgave om de uithalers te vinden, wil hij maar zeggen.
Op 9 januari van dit jaar, in een nacht van zondag op maandag, ging Scheringa’s team op een melding af. Bij het grootste terminalbedrijf in de haven waren insluipers gezien, luidde de melding die om 5.10 uur binnenkwam. De 34 kranen werden stilgezet, het Team Bijzondere Bijstand rukte uit met zijn speurhond en de jacht begon. Na een halfuur zoeken, klonk in stack 107, voor container DFSU 427805-6, geblaf. De hond had beet. In een verder lege container trof het team vier mannen aan. Een 14-jarige jongen die wegrende, werd verderop in zijn kraag gegrepen.
Omar G., een goed verzorgde 19-jarige man uit Almere, was een van de vier die in de container zaten en een van de ruim honderd uithalers die dit kalenderjaar zijn gepakt. Zijn advocaat schetste in de rechtszaal eind maart een beeld van een jongeman die zijn leven, op deze ene foute keuze na, op de rit had. Hij is door zijn vader ‘flink aan zijn jas beetgepakt’ toen die erachter kwam hoe zijn zoon naast zijn mbo-4-opleiding zijn geld op de Maasvlakte verdiende. ‘Omar werkt nu drie dagen per week op zijn vaders zorgboerderij’, zei zijn advocaat. ‘Dat is een heel gekke combinatie met uithalen, dat vindt zijn vader ook.’
Het is niet moeilijk te raden wat de uithalers motiveert in hun werk: de verdiensten. Hoeveel het oplevert, weet niemand precies, want gesnapte uithalers houden hun lippen bijna altijd stijf op elkaar. Maar het Openbaar Ministerie (OM) gaat uit van enkele duizenden tot maximaal wel 15 duizend euro per keer, afhankelijk van de hoeveelheid drugs waarom het gaat.
De ‘functie’ van de uithaler bepaalt het bedrag wat ze verdienen, zegt advocaat Cem Kekik, die meerdere mannen bijstond die in de haven zijn aangehouden. Hij ziet verschillende types voorbijkomen. Aan de ene kant de ‘arme stakker in trainingspak’ die snel geld wil verdienen. ‘Die jongens hebben daarna drie maanden een vip-tafel in een nachtclub en dan is het geld op.’ Daarnaast zijn er uithalers die wat hoger in de hiërarchie zitten en die door meerdere groepen worden ingeschakeld om de boel te regelen, zegt Kekik. ‘Zij verdienen vele malen meer, is wat ik begrijp.’
Wie een klus als uithaler zoekt, is niet aangewezen op gehossel op straat, zoals vaak wordt verondersteld. De politie ziet dat in besloten groepen op de berichtenapp Telegram en foto-app Snapchat klussen worden aangeboden. En ook een korte zoektocht op ‘snel geld verdienen’ op Instagram levert al tientallen profielen op met bijschriften als: ‘Verschillende mogelijkheden. DM me voor meer info!’ (‘DM me’ betekent: stuur me een privébericht, red.) Uithalen is een van de opties, net als het plaatsen van explosieven in woonwijken, zoals de afgelopen week bijna iedere nacht in Rotterdam gebeurde.
Criminoloog Robby Roks, die onderzoek deed naar criminaliteit in de Rotterdamse haven, pleit er daarom ook voor om niet over ‘ronselen’ en ‘rekruteren’ te spreken als het om uithalen gaat. Roks: ‘Het impliceert dat drugscriminelen met een busje door de buurt rijden en daar kwetsbare jongeren onder dreiging in stoppen. Er zijn wel jonge uithalers op wie druk wordt uitgeoefend. Maar we moeten niet doen alsof ze allemaal geen eigen wil hebben en alleen slachtoffer zijn.’ Die aanname gaat voorbij aan ander probleem dat eraan ten grondslag ligt. ‘Heel veel mannen in onze maatschappij willen snel en veel geld verdienen en uithalen is de manier waarop ze dat tegenwoordig kunnen doen.’
Op de Tweede Maasvlakte staat naast het douanekantoor met het mooie uitzicht nog een klein, onopvallend gebouw met een dak van golfplaten. In een ruimte gevuld met vijf in beslag genomen personenauto’s, een camper, een touringbus, veertien zeecontainers en een namaakdouanebalie worden nieuwe douaniers klaargestoomd voor alle mogelijke situaties waarin ze terecht kunnen komen.
Onder de tl-buizen van dit trainingscentrum vertelt teamleider Scheringa hoe de uithaler voor het eerst zijn intrede deed in de haven. ‘De douane controleert al jaren containers op basis van een risicoanalyse’, zegt hij, omdat alles controleren veel te veel tijd kost. Van bedrijven waarvan ze de volledige administratie mogen inzien – hij noemt bananenimporteur Chiquita als voorbeeld – controleren ze maar een beperkt aantal containers. Bedrijven waarover minder bekend is, laten ze vaker door de röntgenscanner gaan die naast het trainingsgebouw staat.
Het zette de drugsorganisaties aan het denken. Hun oude methode om drugs te transporteren was altijd al ingewikkeld: ze zochten naast een container ook een corrupt bedrijf dat na aankomst van de container de drugs eruit viste. Maar de gerichte controles pikten die er gemakkelijk uit.
‘Daarom liften ze nu liever mee op betrouwbare bedrijven die de scans ontlopen’, zegt Scheringa. ‘Ze zetten gewoon wat tassen in de container van een willekeurig bedrijf.’ Het enige dat ze daarnaast nog nodig hebben, is een bereidwillige inbreker die de tassen voor een mooi bedrag ophaalt. De uithaler dus.
In de beginjaren konden de havenbedrijven het werk van insluipers nog herkennen aan grote gaten die in de hekken waren geknipt, maar steeds vaker laat hun bezoek geen sporen achter. Uithalers komen nu vaak in een ‘Trojaanse container’ het terrein op. In zo’n zeecontainer zijn slaapzakken, een chemisch toilet, een draagbare batterij om je telefoon op te laden en tassen vol eten aanwezig. Met de uithalers aan boord rijdt een vrachtwagen zo’n container het terrein op, terwijl de vele bewakingscamera’s op de hekken staan gericht.
‘Wij noemen dat een hotelcontainer’, zegt Scheringa, terwijl hij een van de stalen deuren opent waarachter een paar vierkante meter kale containervloer schuilgaat. De uithalers zitten daar soms enkele dagen te wachten op verdere instructies. ‘Kijk, dit zijn nokjes’, zegt Scheringa, wijzend naar de uiteinden van de stalen buizen waarmee de containerdeuren op slot kunnen worden gedraaid. ‘Ze slijpen die vaak aan de bovenkant af, omdat ze de containers anders niet meer open krijgen van binnen.’
Door op afgeslepen nokjes te controleren kunnen de havenbedrijven hotelcontainers herkennen. Maar in de dagelijkse praktijk vindt de nokjescontrole net zo min plaats als de controle van vrachtwagens of personenauto’s van werknemers. Het enige wat nodig is om de slagbomen van de terminals te openen, is een toegangspas. Ook in de kofferbak van een personenauto of de slaapcabine van een vrachtwagen kan de uithaler ongemerkt het terrein op komen.
De gebrekkige controle is ingegeven door de concurrentiepositie van de Rotterdamse haven, zegt Scheringa. ‘Het klinkt misschien als een kleine moeite om vrachtwagens eerst te doorzoeken of containers op nokjes te controleren, maar als havenbedrijven dat doen duurt het vijf minuten langer voordat een vrachtwagen weer wegrijdt. Dat is voor sommige bedrijven genoeg om naar de Antwerpse haven uit te wijken.’
In een poging het uithalen te ontmoedigen zet het Openbaar Ministerie (OM) in op strengere straffen. Tot twee jaar geleden kwam een uithaler weg met een boete van 95 euro voor het onbevoegd betreden van het haventerrein. Inmiddels behoort ook een gevangenisstraf tot de opties, maar die wordt alleen aan veelplegers opgelegd.
Drugsorganisaties sturen daarom nu vooral mannen of jongens zonder strafblad naar de haven, ziet de douane. Bijvoorbeeld Omar, de werknemer van de zorgboerderij, die zodoende wegkwam met een taakstraf van 120 uur.
Daarnaast richt het vizier van de havenbedrijven en de overheidsinstanties zich op het havenpersoneel, met aangescherpte VOG-screening (Verklaring Omtrent het Gedrag) en weerbaarheidstrainingen. ‘Want zelfs als een uithaler een vak- en rijnummer heeft, vinden ze tussen die duizend containers nooit de juiste zonder hulp van binnenuit’, zegt Scheringa. Volgens hem zijn er Source: Volkskrant