Benjamin Franklin, een van de aartsvaders van de VS, zei ‘dat het beter zou zijn met een lege maag naar bed te gaan dan meer schulden te maken’. Daar lachen zijn politieke nazaten om. De Amerikaanse staatsschuld is sinds 2013 verdubbeld. En sinds 1990 vertienvoudigd tot het onvoorstelbare bedrag van 31,4 biljoen dollar (28,5 duizend miljard euro).
Toen de rente nul of nagenoeg nul procent was, kon ermee worden geleefd. Maar nu de rente zo snel stijgt, moet minister van Financiën Janet Yellen er slapeloze nachten van krijgen. De VS betalen dit jaar volgens de laatste berekeningen alleen al 640 miljard dollar (580 miljard euro) aan rente over de staatsschuld. Dat is anderhalf keer de hele Nederlandse begroting. En het is meer dan de eigen uitgaven voor onderwijs, ontwikkelingshulp, wetenschap, ruimtevaart en milieubescherming samen. Volgend jaar zou het bedrag aan rentebetalingen op kunnen lopen tot meer dan 1000 miljard dollar – 1 biljoen.
Inmiddels is een nieuw schuldenplafond bereikt van 31,5 biljoen dollar (28,5 duizend miljard euro). Zonder toestemming van het Amerikaanse congres mag de president vanaf juni niet meer lenen, hetgeen betekent dat hij voor de zomer de salarissen van onderwijzers, politiemensen, rechters en andere ambtenaren niet meer zou kunnen betalen noch aan de schuldverplichtingen kan voldoen. Het land zou failliet zijn.
Op dit moment heeft de Republikeinse oppositie de meerderheid in het Huis van Afgevaardigden. En die zal er vanwege politiek gewin zeker een robbertje om willen gaan vechten. Maar uiteindelijk zal het altijd overstag gaan.
Op de achtergrond speelt de Federal Reserve, het stelsel van centrale banken, een dubbelrol. De Fed bepaalt de officiële rente die indirect doorwerkt in de rente op staatsleningen die Yellen nu als een zwaard van Damocles boven het hoofd hangt. De Fed heeft die al in acht stappen van 0-0,5 procent tot nu 4,5 tot 4,75 procent verhoogd. Woensdag zal de Fed een nieuw rentebesluit nemen. De kans dat de officiële rente omhoog gaat tot 4,75-5 procent wordt door de markt geschat op 80 procent, want de Fed lijkt nog niet klaar met inflatiebestrijding.
Omdat de Fed vanwege haar opkoopprogramma van obligaties zelf een van de grootste schuldeisers is van de Amerikaanse overheid zou die profijt hebben van de stijgende rente. Maar aan de andere kant schiet de Fed zichzelf in de voet omdat de bestaande obligatieportefeuille van 6 biljoen dollar hierdoor minder waard wordt.
Dat geldt ook voor andere beleggers in Amerikaans staatspapier, zogenoemde treasuries. Die bevinden zich niet zoals nogal eens wordt gedacht voor het overgrote deel in buitenlandse handen – China heeft de dollarbeleggingen al teruggebracht tot 850 miljard dollar – maar in die van binnenlandse beleggers. Dat zijn naast de Fed vooral Amerikaanse sociale diensten en pensioenfondsen.
Zij doen mee aan de balanceeract die moet voorkomen dat de VS als een bananenrepubliek in het ravijn valt. Hoelang het duurt totdat bij hen ook de grond onder de voeten te heet wordt, weten ze zelf nog niet.
‘Wijze mensen hebben geen advies nodig, idioten luisteren er niet naar’, zal Franklin in zijn graf verzuchten.