Enorme speakers stuwen zware bassen over het bijna vijf hectare tellende Zócalo, het plein in het hart van de Mexicaanse hoofdstad. De lage frequentie trilt door 160 duizend opgewonden lichamen. Achter het podium staat de imposante Kathedraal van Mexico-Stad, rechts licht de façade van het Presidentieel Paleis op. Dan komt de reggaeton-artiest uit de coulissen en zet haar eerste nummer in. ‘Saoko, papi, saoko’, galmt het uit tienduizenden kelen over het Zócalo.
Over de auteur
Joost de Vries is correspondent Latijns-Amerika voor de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad. De Vries werkte eerder op de economische en politieke redactie.
‘Dankjewel Claudia’, zegt Rosalía-fan Emiliano Hernández (26) met een grote grijns op zijn gezicht en lichtgevende konijnenoren op zijn hoofd. ‘Ik ga op je stemmen.’ Burgemeester Claudia Sheinbaum Pardo (60) is partijgenoot van de populaire linkse president Andrés Manuel López Obrador (69) en de eerste vrouw die een serieuze kans maakt op het Mexicaanse presidentschap. Ze betaalde het concert uit het hoofdstedelijke cultuurbudget, al kreeg ze hulp van de artiest die afzag van haar honorarium.
In juli volgend jaar vindt de eerste verkiezingsronde plaats, maar (onofficieel) is de campagne al volop begonnen. Sheinbaum kondigde begin april het gratis concert aan via een ongemakkelijk dansje op TikTok. Een dag na het evenement droeg ze in een terugblikfilmpje een motorhelm, aanhakend bij het ‘Motomami’-imago van de Spaanse zangeres. Tenenkrommend wellicht, maar binnen een dag had ze ruim 3 miljoen kijkers. Een volger merkte snedig op: ‘Mensen, meer stemmen betekent meer artiesten.’
Politicus Sheinbaum plaatst zichzelf met het evenement in een lange Mexicaanse traditie: ze vulde het Zócalo, het belangrijkste politieke podium van Mexico. Vijf eeuwen geleden sloopten de Spaanse bezetters de Templo Mayor in Tenochtitlan, de hoofdstad van de Azteken, en verwerkten de stenen in een centraal stadsplein. In de afgelopen eeuw groeide dat Zócalo, of Plein van de Grondwet, uit tot plek van politiek machtsvertoon enerzijds en protest tegen de macht anderzijds.
‘Het is hét openbare forum van Mexico, de plek voor felle demonstraties, voor massaal vertoon van politieke steun, maar ook om te feesten’, zegt politicoloog Mario Ramírez Chávez, verbonden aan de Autonome Universiteit van Mexico.
In de 19de eeuw was het plein nog een stadstuin naar klassiek Spaans voorbeeld. In de jaren dertig van de vorige eeuw gaf toenmalig president Lázaro Cárdenas een nieuwe vorm aan de onafhankelijkheidsviering. ‘Leve de republiek!’, riep hij vanuit het paleis, ‘Viva!’, reageerde het toegestroomde volk. ‘Sindsdien gebruikten presidenten het plein om hun macht te tonen’, zegt Ramírez via de telefoon. ‘De bomen zaten in de weg en werden gekapt.’
In protestjaar 1968 bezetten duizenden studenten in augustus het plein. Hun protest werd neergeslagen, maar het Zócalo kreeg er een nieuwe betekenis bij als plek van opstand. Enkele maanden later eindigde een nieuw studentenprotest in een bloedbad op het Tlatelolco-plein, politie en leger schoten circa 400 mensen dood.
Twintig jaar later vulde het Zócalo zich met woedende aanhangers van oppositiepoliticus Cuauhtémoc Cárdenas. De linkse presidentskandidaat ging tijdens de verkiezingen van 1988 aan kop bij het tellen van de stemmen totdat de computer haperde. Nadat het proces werd hervat won opnieuw de PRI, de Institutioneel Revolutionaire Partij die sinds de jaren dertig Mexico regeerde. De dreiging van geweld hing zinderend boven het volle Zócalo.
Sinds de eeuwwisseling ontpopte één politicus zich tot de koning van het plein: de huidige president López Obrador. Ook zijn volgers gingen massaal de straat op toen hij in 2006 nipt de verkiezingen verloor. Doorgestoken kaart, stelde de toenmalige burgemeester van Mexico-Stad. Zijn volgers bezetten het Zócalo en hielden hun protest zes weken lang vol.
Sindsdien wist hij vaker dan iedere andere politicus het immense stadsplein te vullen. In 2018 versloeg hij alsnog de kandidaten van machtspartijen PRI en PAN. Ten overstaan van een bomvol stadsplein gaf hij zijn inauguratiespeech. Terwijl het eind van zijn termijn van zes jaar nadert, is de volkse president nog steeds zeer populair, met waarderingscijfers van rond de 60 procent.
De grondwet verbiedt een tweede termijn, maar alle peilingen voorspellen dat volgend jaar de kandidaat van zijn partij Morena zal winnen. En dat terwijl de partij nog een kandidaat moet kiezen. Muurschilderingen promoten nu al Sheinbaum met de tekst ‘#HetisClaudia’, maar ook de ministers van Binnenlandse en Buitenlandse Zaken, eveneens trouwe bondgenoten van de president, meldden zich voor de Morena-kandidatuur.
López Obrador is ondertussen al maanden verwikkeld in een potje spierballen rollen met de oppositie. En opnieuw is het Zócalo het decor. Half november organiseerden oppositiepartijen een mars naar het plein uit protest tegen bezuinigingen op het Electoraal Instituut. Tienduizenden mensen kwamen opdagen. Twee weken later vulde de president het Zócalo met een nog veel grotere massa. In februari en maart herhaalde dit spel zich. Opnieuw kreeg López Obrador meer mensen op de been, al bestond een deel van het publiek dit keer uit ambtenaren die werden geacht te gaan.
De fans van Rosalía kwamen deze vrijdag wel uit eigen beweging, al was het niet om Claudia Sheinbaum toe te juichen. ‘We zijn haar dankbaar voor het concert, maar we zijn haar niet onze stem verschuldigd’, zegt bezoeker Zury Gutiérrez (30). ‘De laatste tijd duiken veel politici op bij jongerenevenementen’, constateert ook haar vriend Luis Gónzalez (28). De vraag is of onder het jonge publiek naast de aanstekelijke liedjes sinds vrijdag ook de naam Claudia Sheinbaum resoneert. Politicoloog Ramírez verwacht een klein effect. ‘Ze is wat grijs en zoekt naar een frisser imago. Dit helpt wellicht een paar procent.’
Wat in elk geval flink groeide vrijdagavond was de liefde tussen de Mexicaanse jeugd en de Spaanse zangeres. ‘Dit was het grootste concert uit mijn carrière’, schreef Rosalía op Instagram onder een foto van een bomvol Zócalo. ‘Mexico, je hebt voor altijd mijn hart.’
Een foto die is geplaatst door LA ROSALÍA (@rosalia.vt) op
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden