Zijn vrouw Eefje had hem nog gewaarschuwd: kijk nou niet. ‘Maar ik was eigenwijs, heel dom van me’, zegt Guus Claessens. ‘Weer mooie woorden. En weer excuses, maar namens een kabinet dat er pas twee jaar zit. Persoonlijke excuses kunnen er bij Rutte na tien jaar nog niet af.’
Nij begun ‘(Nieuw begin) heet het vijftigpuntenplan waarmee het kabinet de door de gaswinning gemaakte ‘ereschuld’ aan Groningen hoopt in te lossen en beterschap belooft voor de toekomst. Maar op een nieuw begin wachten ze in Krewerd al vijf jaar.
Over de auteur
Jurre van den Berg is regioverslaggever van de Volkskrant in het noorden van Nederland en verslaat ontwikkelingen in de provincies Groningen, Friesland en Drenthe
Zo lang werkt het Noord-Groningse dorp al aan een experiment. Aangevoerd door architect Fons Verheijen wilde het dorp het preventief versterken van woningen anders aanpakken. Niet volgens technische blauwdrukken en bureaucratische protocollen, maar van onderop: met meer aandacht voor wensen van bewoners, het aangezicht van het wierdedorp en de sociale samenhang. Verheijen stelde er 250 duizend euro voor beschikbaar uit de schikking die hij had gekregen na een rechtszaak over aanpassingen in zijn ontwerp voor museum Naturalis.
Binnen 2,5 jaar zouden de 44 huizen in het Noord-Groningse dorp verstevigd zijn, was het vooruitzicht. Nu, vijf jaar later, moet Verheijen erkennen: ‘Er is nog geen spijker vertimmerd.’ In de documentaire Experiment Krewerd is indringend vastgelegd hoe wat begon als een visioen het dorp vooral frustreerde en verdeelde.
De kern van het probleem volgens Verheijen: het experiment botste keer op keer op de instanties, procedures en protocollen waar het juist niet aan overgeleverd wilde zijn. De architect heeft er nog maar één woord voor: ‘Kafka, nog dagelijks.’
Nu weer wachten bewoners op een vrijstelling van de gemeente om tijdens de verbouwing te mogen verblijven in een stacaravan in hun eigen tuin. En nota bene op de dag dat de bevindingen van de parlementaire enquêtecommissie werden gepresenteerd, waarin werd geconcludeerd dat de belangen van Groningers al die tijd ondergeschikt waren, kreeg een aantal Krewerders te horen dat ze nóg wat langer in de wacht staan vanwege een kwestie over funderingen.
Guus Claessens was naar eigen zeggen een ‘rasoptimist’. Maar inmiddels hopen zijn vrouw en hij zo snel als mogelijk te emigreren naar Spanje. ‘Ik heb te vaak de hoop gehad dat het vlotgetrokken zou worden’, zegt hij. ‘Maar na steeds weer teleurstelling heb ik er geen fiducie meer in. Wij hebben alleen tegenwerking ervaren.’ Ook een afgehaakte initiatiefnemer van het experiment staat op het punt te verhuizen naar het buitenland.
Wrang vindt Claessens het, dat het kabinet de manier van versterken zoals het Krewerd voor ogen stond, nu in het vijftigpuntenplan bepleit als ‘dorpenaanpak’. ‘Maar geen woord over Krewerd. Het was mooi geweest als we het laatste zetje hadden gekregen.’
Binnen in de Mariakerk – misschien wel de mooiste van de provincie – is zojuist de expositie Krewerd Cracks geopend. Monique Goossens, een vroeger buurmeisje van Eefje Claessens, heeft geprobeerd de breuken in Krewerd en het gemoed van de bewoners fotografisch te verbeelden. Op een van de foto’s zijn de vleugels van een tropische vogel te zien die uit een scheur steken in een kale betonnen muur. ‘Het contrast is hard’, zegt de in Amsterdam woonachtige kunstenaar. ‘Maar ik wil ook iets positiefs laten zien, de hoop.’
De openingswoorden zijn van Susan Top. De vrouw die in 2021 teleurgesteld afzwaaide als secretaris van het Groninger Gasberaad werd onlangs door de BoerBurgerBeweging voorgedragen als partijloze kandidaat-gedeputeerde voor het gasdossier. Andere Groningse dorpen zouden er van dromen met zoveel aandacht, begeleiding en samenhang plannen te maken voor hun toekomst, zegt ze. ‘Toch is het moeilijk, zwaar, en duurt het veel te lang.’
Top hoopt dat als de metamorfose eindelijk een feit is, Krewerd een voorbeeld zal zijn voor een toekomstbestendig Groningen. En dat de expositie bijdraagt aan de eenheid in het dorp en het verwerkingsproces. Want in sommige opzichten heeft Krewerd een trauma opgelopen.
Looking on the bright side heet één van Goossens’ werken. Met die gedachte trachten Monique Dousma en haar gezin al vijf jaar door te komen. ‘We proberen door te gaan met leven, anders word je gek. Een telefoontje, een e-mail, een nota: er is altijd wel wat.’
Ze wil het gezegd hebben: Krewerd blijft een prachtig dorp. ‘Wij wonen hier heerlijk.’ Maar het gedoe had haar gestolen kunnen worden. Net als de impasse. De trapopgang van hun huis was altijd al krap en laag. Maar wie gaat een huis verbouwen dat binnenkort helemaal op de schop gaat? ‘Inmiddels is onze oudste zoon 18 jaar en 2 meter lang.’
Ze zijn vol enthousiasme begonnen met een poging het systeem te omzeilen, zegt Dousma. ‘Maar de praktijk valt toch tegen.’ De eerste drie huizen, zo is nu de dagkoers, gaan in mei écht aangepakt worden, schijnt. ‘Maar het kan zo weer juni worden.’
Ook zij zegt daarom de mooie beloftes die Rutte afgelopen week weer meebracht vanuit Den Haag zo veel mogelijk te negeren. Want het dorp dat een voorbeeld had moeten zijn voor de rest van de provincie, heeft voorlopig genoeg aan zichzelf. ‘Soms moet iets breken voor je het opnieuw kunt opbouwen.’
Dat geldt misschien ook wel voor de gemeenschap, zegt Cathy Weitenberg, die zes jaar geleden in het ‘armenhuisje’ naast de kerk kwam wonen. Want al heeft het experiment soms kwaad bloed gezet, de inwoners van Krewerd zijn ook naar elkaar toe gegroeid. ‘We hebben veel steun aan elkaar en houden de moed erin.’
Miljarden uit Den Haag en ronkende verhalen over wat ooit kan zijn? Ze praten er wel over, tijdens de tweewekelijkse koffieochtend in het dorp. ‘Maar ik zeg: begin gewoon. Ik juich pas als de timmerman op de stoep staat.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden