N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Verenigd Koninkrijk Het Verenigd Koninkrijk staat onder druk door Brexit en nationalisme. Kan koning Charles een verbindende factor zijn? Een roadtrip door Noord-Ierland, Schotland, Wales en Engeland.
Aan de katholieke kant van Falls Road staat St. Peters Cathedral. Het is niet de meest koningsgezinde plek om een verhaal over Charles te beginnen. De kroning in Londen op zaterdag 6 mei krijgt een hoog religieus gehalte, maar in deze kerk laat het de mensen koud. Na de dienst op Paaszondag met het gezang, de gebeden en de twee rondes met de collectezak, maant priester Brian Watters de verslaggever voorzichtig te zijn. Buurtbewoners kunnen fel reageren als je ze naar de royals vraagt. Zeker op deze dag met katholieke Paasmarsen. Die voeden het gevoel van nationalisme. „De mensen hier zien de koninklijke familie als deel van het Britse establishment. Een paar straten verderop zullen ze de kroning vieren. Maar hier niet.”
„O God”, roept kerkgangster Catherine Brech, een vrouw van in de zeventig, na de dienst. „De monarchie? Charles? Dat is allemaal veel te duur.” Ze heeft gelezen dat de kroning 100 miljoen pond (112 miljoen euro) gaat kosten. „We hebben hier zoveel problemen. De cost of living crisis.”
Belfast-West is economisch een achtergebleven gebied. Het afgelopen jaar kwamen volgens priester Watters veel mensen naar de kerk voor hulp. „Ze vragen geld voor eten, voor energie, voor hun kinderen. Ze hebben het moeilijk. Nee, Charles maakt geen deel uit van hun leven.”
Een kilometer verderop, in de protestantse wijk, hangt een grote foto van koningin Elizabeth. The Peoples Monarch. En er komt er deze maand nog een voor Charles. Verderop staat de West Kirk Presbytarian Church. Voorganger David Clawson vertelt na de avonddienst dat de mensen hier van de koninklijke familie houden. Vooral van Elizabeth. Zij was het hoofd van de Kerk van Engeland, net als Charles weer zal worden. Van de gereformeerde Presbyteriaanse kerk was Elizabeth de beschermvrouwe, en verder gewoon lid. „Zij hield van God. Ze sprak vaak over haar geloof in de Heer.” De mensen hier waardeerden dat, zegt Clawson. Charles zal zich nog moeten bewijzen. Hij heeft gezegd dat hij alle geloven wil vertegenwoordigen, dus ook de islam, het joodse geloof, hindoeïsme. De kerkgangers hier beginnen er meteen over, want ze vinden dat gek. Clawson vindt dat ook. Volgens de kerkelijke beginselen kan dat niet, zegt hij. „Als hij de verdediger van het christelijke geloof is, kan hij niet de verdediger van alle geloven zijn. Dat was dus eigenlijk nogal dwaas van hem.”
Ze vragen geld voor eten, voor energie, voor hun kinderen. Ze hebben het moeilijk. Nee, Charles maakt geen deel uit van hun leven
Priester Watters
In Noord-Ierland (1,9 miljoen inwoners) is de mening over de monarchie verdeeld langs religieuze scheidslijnen, zoals zoveel verdeeld is in dit land. De protestantse unionisten, die bij het Verenigd Koninkrijk willen blijven, zouden weleens de meest koningsgezinde Britten kunnen zijn en dat is eigenlijk best opmerkelijk, zegt Dominic Bryan, antropoloog aan de Queen’s University in Belfast. „Ze zijn vaak in de steek gelaten door conservatief Engeland”, vertelt hij in zijn huis in Belfast-Noord. Zoals met Brexit. Maar dat leidde niet tot afkeer van de monarchie of het koninkrijk. „In de andere landen voelen ze zich Schots, Welsh of Engels. Hier is het Brits-zijn voor de protestanten hun belangrijkste identiteit.” Misschien zie je dat Britse gevoel, zegt hij, verder nog het meest bij immigranten uit bijvoorbeeld Pakistan of India.
Toeristen bij een kiosk met souvenirs. Foto Henry Nicholls
Dominic Bryan omschrijft het Verenigd Koninkrijk van Charles als „een verdomd vreemde natie die nog enigszins aan elkaar is gelijmd”. Het gaat evenwel niet de goede kant op. Door de economische malaise, door Brexit. Dat besluit voelde voor veel Noord-Ieren, en ook veel Schotten, als een dolksteek in de rug.
Bryan is actief vakbondslid („Vakbonden zijn weer in de mode”) en is veel tijd kwijt met actievoeren. „En ik ben niet de enige. Het zijn nu niet de fabrieksarbeiders of mijnwerkers. Het zijn verpleegsters, dokters, leraren en wetenschappers die staken. Het VK zit in een negatieve spiraal. We proberen elkaar nog steeds te vertellen dat we een wereldnatie zijn, maar dat zijn we niet.”
In Belfast stammen veel namen van straten en bruggen uit het Britse Empire. Bryan schreef er een paar jaar geleden een artikel over. De Queen’s University, het Royal Victoria-ziekenhuis en bruggen als de Albert Bridge en Queen Elizabeth 2 Bridge. Er zal vast ooit ook weleens iets naar King Charles III worden genoemd. Ook een brug? „Er zal wel iets zijn naam krijgen, een straat misschien, maar een brug? No way. In Noord-Ierland moet alles omzichtig en voorzichtig, anders krijg je veel weerstand.”
We proberen elkaar nog steeds te vertellen dat we een wereldnatie zijn, maar dat zijn we niet
Dominic Bryan actief vakbondslid
Martha en Greg Cullen zijn met hun kleinzoon Timothy net bij het monument voor William Wallace geweest. Ze lopen nu door de tuinen van Stirling Castle. „We zijn trots op de geschiedenis”, zegt Greg Cullen. Stirling is de stad van de Schotse vrijheidsstrijder William Wallace, ofwel Braveheart, de onafhankelijkheidsstrijder die aan het einde van de dertiende eeuw voorop ging in een veldslag tegen de Engelsen. Wallace won de Slag bij Stirling Bridge, maar een jaar of zeven later hadden de Engelsen hem te pakken, en brachten hem in Londen op een gruwelijke manier ter dood.
Greg Cullen, die een speldje draagt met de tekst ‘Independence, Yes’, heeft helemaal niks met de monarchie. Martha ook niet. „Wij gaan niet naar de kroning kijken. Wij gaan dat weekend lekker weg. Niemand van onze familie gaat kijken.” Timothy komt ertussen. „Ik denk dat mama wel gaat kijken. Zij is Engels.”
Misschien is het Britse koningshuis goed voor het toerisme, erkent Cullen. Maar het gaat toeristen vooral om de historie. „Dus als we de monarchie afschaffen, blijven ze wel komen.” Andersom is de koninklijke familie wel dol op Schotland, weet Cullen. Elizabeth was graag in Balmoral, twee uur rijden naar het noorden. „Schotland is één groot jachtgebied voor ze.”
Straatbeeld in het dorp Haydock, Engeland. Foto Paul Ellis/ AFP
De Schotse gereserveerdheid tegenover de monarchie blijkt ook uit peilingen. Van de 5,5 miljoen Schotten zegt slechts 44 procent dat de monarchie goed is voor het VK, tegen 53 procent voor het hele Britse eiland, volgens de laatste meting in april. (Noord-Ierland wordt bij de halfjaarlijkse meting van peilbureau YouGov niet meegenomen). „Historisch gezien heeft het koninklijk huis een sterke band met Schotland, maar ze zien het hier toch als iets uit Londen. De monarchie is een Brits instituut”, zegt hoogleraar en opiniepeiler John Curtice.
Jongeren zijn veel kritischer op de monarchie. Maar dat trekt vaak bij met het stijgen der jaren, zegt Curtice. Toch ziet hij langzaam de steun afbrokkelen, in het hele koninkrijk. Het gat tussen jongeren en ouderen is groter dan ooit. Hoe Charles dat moet tegengaan? „Ten eerste door je niet af te schilderen als modelfamilie en vervolgens met scheidingen en interne ruzies de aandacht te trekken.” Belangrijker is dat hij een rol speelt op plekken waar verdeeldheid is. „De succesvolste periode van de monarchie in de afgelopen dertig jaar, voor zover de publieke opinie betreft, waren de bezoeken van koningin Elizabeth aan de Ierse Republiek en Noord-Ierland, en toen ze in 2012 de handen schudde van voormalig IRA-leider Martin McGuiness.”
Curtice vond het daarom interessant te zien dat Charles een rol speelde bij het akkoord met de EU over de handelsgrens met Noord-Ierland, door thee te drinken met EU-baas Ursula von der Leyen en door Windsor Castle open te stellen voor de onderhandelingen – het akkoord kreeg de naam Windsor Framework. Ook opvallend was dat Charles voor zijn eerste buitenlandse bezoek naar Duitsland ging. Hij maakte indruk. „Je kunt dat zien als een boodschap over hoe de monarchie kan worden gebruikt om de relatie met de EU te herstellen.”
Als je vanuit Stirling naar Balmoral rijdt, snap je waarom Elizabeth hier zo graag kwam. Hier overleed ze op 8 september. De bergen van Cairngorms zijn prachtig. In april zijn de skiliften nog open, het smeltwater stroomt het dal in.
Ballater is een pleisterplaats voor wandelaars. Onder de bewoners kom je niet veel republikeinen tegen. Hier stonden rijen van honderden meters met mensen die de bus moesten pakken om Elizabeth een laatste eer te bewijzen.
Charles komt hier ook vaak. Hij is dit weekend na Pasen met Camilla in Birkhall, een landhuis vlakbij Ballater. Dat weten de bewoners omdat er dan wegen zijn afgesloten en politieagenten uit Londen in het dorp zijn. In de Dee-side Bookstore kennen ze Charles persoonlijk. Verkoper Campbell Parker: „Hij was hier een keer en wees naar een boek op de plank. Dat is een goed boek zei hij.” Het was het boek Watercolours, gemaakt door de Prins van Wales. „Het was zijn eigen boek. Hij is echt grappig. Een fijne man.” Bij alle dorpsgenoten hoor je dit. Neem de slager, John Sinclair, waar prinses Anne geregeld varkensworstjes voor de barbecue komt halen: „Charles is gemotiveerd en zeer begaan met de gemeenschap.” Wordt hij net zo’n goede koning als zijn moeder? „Dat weet ik niet. Zijn moeder was een fantastische vrouw. Zij was ech Source: NRC