Terwijl de mannen aan de tafels om hen heen fanatiek klaverjassen, volgen Satilmis Cakir (58), Ali Ozdemir (58) en Kenan Estelik (59) het verkiezingsnieuws uit Turkije op de breedbeeldtelevisie aan de muur. De aanstaande presidents- en parlementsverkiezingen spreken tot de verbeelding in de koffiekamer van de Alevitische Vereniging in Deventer.
‘Het zijn de spannendste verkiezingen in jaren’, zegt Estelik. Terwijl het in Turkije pas over twee weken verkiezingsdag is, kunnen de meeste kaartspelers er vanaf zaterdag al hun invloed op uitoefenen. Dan gaan voor Turkse paspoorthouders de stembussen in Amsterdam, Rotterdam, Eindhoven en hier in Deventer namelijk al open.
De presidentsverkiezing lijkt uit te draaien op een nek-aan-nekrace tussen president Recep Tayyip Erdogan, die al twintig jaar de Turkse politiek domineert, en Kemal Kiliçdaroglu, de uitdager die het politieke systeem in Turkije wil ‘resetten’ en Erdogans ‘autoritarisme’ een halt wil toeroepen. In de peilingen is Kiliçdaroglu licht in het voordeel, maar ze ontlopen elkaar weinig. De stemmen buiten Turkije, waaronder die van 260 duizend kiesgerechtigden in Nederland, geven mogelijk de doorslag.
De Erdogan-campagne in het buitenland richt zich van oudsher op Duitsland en Nederland, omdat daar relatief veel sympathisanten wonen van Erdogans AK-partij. Toch is het in Nederland ogenschijnlijk stil rondom de verkiezing. Sinds 2019 mogen buitenlandse politici hier drie maanden voor de verkiezingen geen campagne meer voeren, een maatregel die onder meer is ingevoerd nadat een campagnebijeenkomst in Rotterdam in 2017 escaleerde. Nederland zette een Turkse minister destijds halsoverkop het land uit.
Het effect van de Turks-Nederlandse stem moet ook niet worden overdreven, zegt onderzoeker Christopher Houtkamp van Instituut Clingendael. ‘Een grote groep Turkse Nederlanders houdt zich helemaal niet bezig met de politiek in Turkije, omdat ze daar niet wonen. Die hebben zich grotendeels aangepast aan het politieke en maatschappelijk leven in Nederland en richten zich alleen op de politiek hier.’
Volgens onderzoek dat Clingendael deze week publiceerde, gaat 44 procent van de Nederlanders van Turkse afkomst niet stemmen. Of de recente aardbeving in Turkije tot een hernieuwd politiek bewustzijn heeft geleid, valt nog te bezien.
Het stemlokaal in Deventer opent zaterdag in speelparadijs De Scheg, slechts een paar kilometer van de Rivierenwijk, waar van oudsher veel Turkse Nederlanders wonen. Op het Deltaplein, midden in de wijk, trekken de Turkse bakker, slager, kapper, supermarkt, het koffiehuis en het eetcafé veel stemgerechtigde klanten. De meesten zijn, ondanks het stembureau om de hoek, toch niet van plan om te stemmen. Al zeggen ze dat liever niet met naam en toenaam in de krant.
In hun pauze blijkt dat twee supermarktmedewerkers, beiden twintigers, het belang van het stemrecht van Turkse Nederlanders ieder totaal anders wegen. ‘Ik vind dat Turken die daar wonen de uitslag moeten bepalen’, zegt de ene vrouw, terwijl ze een trekje van haar sigaret neemt. Het nieuws rondom de aardbeving, de slechte bouw en gebrekkige hulpverlening heeft haar uiteraard geraakt, maar ze ziet Turkije verder voornamelijk als haar favoriete vakantieland.
Haar collega luistert verbaasd. ‘Ik heb een paspoort en je weet maar nooit.’ Voor het geval ze er ooit nog eens gaat wonen, stemt ze liever mee, zoals ze sinds ze mag stemmen bij iedere verkiezing heeft gedaan.
Ondanks het verbod op campagnevoeren zijn de verkiezingen het tweetal niet ontgaan. Bekende Turken, zoals model Aysun, riepen via Instagram op om te gaan stemmen. ‘Of om juist om niet te gaan stemmen als je niet in Turkije woont’, aldus de rokende vrouw.
In de Turkse slagerij Onur maken twee mannen zich zorgen over de invloed die de partij van president Erdogan, ondanks het campagneverbod, nog altijd op kiezers in Nederland heeft. Beiden willen niet met hun naam in de krant uit angst voor kritiek vanuit de gemeenschap. ‘Kijk, dit heeft iemand hier vorige week opgehangen’, zegt de 42-jarige, wijzend naar een poster aan de betegelde muur met daarop een foto van een bus. Kiezers kunnen naar het stemlokaal worden gebracht, zegt de begeleidende Turkse tekst. ‘Dat is niet gratis, hè. Ankara betaalt dat.’
De 52-jarige man, die de slager bezocht om vlees te halen voor zijn kebabzaak en nu vier plastic tassen vasthoudt, merkt dat de spanning die in Turkije rondom de verkiezingen hangt, overslaat op Turkse Nederlanders. De 42-jarige valt hem bij. ‘Als die meneer niet wordt herkozen’, zegt hij, doelend op de huidige president Erdogan, ‘dan wordt het hele grote chaos.’ De 42-jarige stemt om zijn familie in Turkije te steunen, al zal hij nooit hardop zeggen op wie.
Op straat in Deventer wordt duidelijk wat ook uit het onderzoek van Clingendael naar voren komt: wie niet voor Erdogan of zijn AK-partij is, loopt daar liever niet mee te koop. Een kwart van de Nederlanders van Turkse afkomst voelt zich zelfs onveilig vanwege de Turkse invloed in Nederland, aldus de enquête. Houtkamp: ‘De arrestaties na de coup in 2016 lieten zich hier voelen: ook in Nederland zijn Gülen-aanhangers bedreigd. Turkije wordt steeds meer een autocratische staat, dus zo vreemd is het niet dat mensen die angstgevoelens hebben.’
Bij de Alevitische Vereniging snappen de drie niet-kaartende mannen waar de angst vandaan komt. Ze horen verhalen over Turken die bij de grens worden tegengehouden of die zomaar verdwijnen. Maar zodra Estelik erover vertelt, maant de rest hem tot stilte.
Estelik, die zelf vijf jaar geleden bewust zijn Turkse nationaliteit opzegde, vindt het onbegrijpelijk dat Turken in het buitenland stemrecht hebben. ‘Iedereen zegt altijd: als ik met pensioen ga, dan ga ik terug. Maar we hebben het hier veel te goed. Straks worden er kleinkinderen geboren. Dan kunnen de kinderen geen oppas vinden. Geloof maar niet dat iemand dan nog teruggaat.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden