Deze week zette de UvA docent Laurens Buijs op non-actief vanwege zijn bedreigende en beschuldigende uitingen jegens collega’s op sociale media en in privéberichten. Eerder waarschuwde hij voor ‘wokeness’. De universiteit heeft een externe commissie aangesteld.
Als lid van een maoïstisch georiënteerd ‘Agitatiekollektief’ maakte Erik van Ree het zijn hoogleraren in de jaren zeventig bijna onmogelijk college te geven aan de UvA. Met enige schaamte denkt de latere docent Oost-Europa-studies eraan terug. Maar die radicale tijd is, schreef hij onlangs in universiteitsblad Folia, misschien niet gek veel anders dan de huidige, gezien de acties tegen UvA-docent Laurens Buijs.
Op de UvA, vooral bij de sociale wetenschappen, woedt al enige tijd een hevig debat rondom Buijs, een docent Gender and Sexuality Studies die zichzelf eind vorig jaar als klokkenluider heeft opgeworpen om de volgens hem geradicaliseerde cultuur op zijn faculteit aan te kaarten. Een groep studenten en medewerkers zou zo ‘woke’ zijn dat zij discussie over bepaalde thema’s onmogelijk maken en de academische vrijheid bedreigen.
Over de auteur
Haro Kraak is verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over cultureel maatschappelijke onderwerpen als identiteit, gender, polarisatie, extremisme en levenseinde.
In januari kwam Buijs ‘uit de kast’ als klokkenluider met een stuk in Folia. Hij schreef onder meer dat hij het begrip non-binariteit en de ‘bijbehorende obsessie met ‘pronouns’ (persoonlijke voornaamwoorden)’ een ‘lege hype’ en een ‘pseudowetenschappelijk dwaalspoor’ vindt. Hierna werd Buijs algauw, zoals dat vaak gaat met dit soort polariserende coming-outs, door uiterst-links verketterd en door uiterst-rechts omarmd.
Buijs deed op Twitter steeds extremere uitspraken, schoof aan bij nieuwrechtse platforms als Ongehoord Nederland en Forum Inside, dichtte zichzelf een martelaarsstatus toe en bestempelde de woke-beweging als ‘levensgevaarlijk’.
Deze week werd Buijs door de UvA op non-actief gezet vanwege zijn bedreigende en beschuldigende uitingen jegens collega’s op sociale media en in privéberichten. In een reeks tweets, waarvan hij er inmiddels een enkele verwijderd heeft, viel hij collega’s aan. Hij noemde hen bij naam, postte foto’s van hen en omschreef hen onder meer als ‘monster’, ‘extremist’, ‘corrupt’, ‘dominatrix’, ‘koekoek’ en ‘brokkenpiloot’.
De UvA bevindt zich nu in de benarde positie dat zij Buijs als klokkenluider serieus moet nemen en bescherming moet bieden, en hem tegelijkertijd het werken verbiedt en zich van hem distantieert – om de eigen medewerkers te beschermen. Na de melding van Buijs is er een externe commissie aangesteld onder leiding van Carel Stolker, oud-rector magnificus van de Universiteit Leiden. Het rapport, dat moet vaststellen of de academische vrijheid inderdaad in het geding is en zal reflecteren op de ‘wokeness’ op de faculteit, wordt voor de zomer verwacht.
De universiteit moet bovendien schipperen tussen het verdedigen van de academische vrijheid en het op waarde schatten van de grieven van de zeer mondige en soms gevoelige studenten. Na het opiniestuk in Folia ontstond al snel een petitie waarin Buijs een ‘gevaar’ voor de studenten werd genoemd en waarin werd opgeroepen om hem onmiddellijk te schorsen en het Folia-artikel te verwijderen. Een eisenpakket waarmee de studenten ironisch genoeg het punt van Buijs over censuur illustreerden.
Het woord ‘woke’ is inmiddels zo besmet geraakt, en het debat erover zo hysterisch, dat een zinnig gesprek bijna onmogelijk is geworden. Ter rechterzijde scharen provocateurs alles wat er mis is aan de wereld onder het etiket wokisme. Progressieven zien daarin een flauwe retorische truc, om vervolgens een eigen truc toe te passen: er bestáát helemaal niet zoiets als de woke-beweging.
Beide kampen helpen de discussie niet vooruit. Wie op een ontspannen toon met universitaire docenten praat, zoals de Volkskrant in 2021 deed, hoort dat zij wel degelijk soms moeilijke onderwerpen uit de weg gaan om boze reacties te vermijden. Er is een fanatieke groep studenten, zeggen vele docenten, die wenst niet geconfronteerd te worden met kwetsende teksten en opvattingen, ook niet als studieobject. De weg naar de klachtenprocedure weten zij doorgaans snel te vinden.
De commissie-Stolker wacht de moeilijke taak dit glibberige verschijnsel verder te onderzoeken, op een faculteit waar velen zich hebben ingegraven in hun posities en waar men beducht is op nog meer negatieve publiciteit en verdere escalatie van een cultuuroorlog. Meer feiten en nuance zouden hoe dan ook wenselijk zijn in dit debat.
Het lastige is verder dat de discussie rond Buijs vertroebeld raakt omdat de begrippen academische vrijheid, vrijheid van meningsuiting en een beschaafde omgang onder collega’s door elkaar lopen. Met zijn publieke en interne aanvallen op collega’s heeft Buijs de universiteit een reden gegeven om hem op non-actief te stellen: hij overtreedt de gedragsregels en zorgt zo voor verstoorde arbeidsverhoudingen.
Maar dat staat los van zijn kritiek als klokkenluider. De academische vrijheid is beperkter dan de vrijheid van meningsuiting, omdat het eerste gaat om waarheidsvinding en het produceren van betere kennis, schrijft Sarah Bracke in De Groene Amsterdammer. Bracke is een UvA-hoogleraar die het doelwit werd van Buijs op Twitter. In haar stuk citeert ze de Canadese filosofe Shannon Dea: ‘Een universiteit is geen dorpsplein waar iedereen het recht heeft te zeggen wat-ie maar wil.’
Of zoals Erik van Ree schrijft in Folia: ‘De academische vrijheid laat docenten en onderzoekers vrij om elke wetenschappelijke benadering te kiezen, maar sluit onwetenschappelijke visies uit: er is geen leerstoel platte aarde.’ De bewering dat non-binariteit niet bestaat, valt in die zin binnen de academische vrijheid, vindt Van Ree; de wetenschap is er niet over uit. De ideeën van Buijs zijn ‘niet zozeer onwetenschappelijk als wel onbewezen hypothesen’.
Net als in de jaren zeventig zijn er nu studenten die menen moreel zuiver te zijn en datzelfde eisen van anderen. Van Ree is teruggekomen van dat activisme en probeert de huidige lichting studenten te overtuigen: ‘Aan de universiteit gaat waarheidsvinding boven gekwetste gevoelens.’
Source: Volkskrant