Han Knols (63), een gepensioneerde ict’er uit Harmelen, vindt het tv-programma Ongehoord Nieuws ‘niet geweldig’. ‘Het format is een beetje saai’, zegt hij. ‘En de presentatie is soms zelfs uitgesproken slecht. De vragen beginnen vaak met: ‘Vindt u ook niet dat?’ Een beetje suggestief, zal ik maar zeggen.’
Toch zit hij tijdens bijna alle afleveringen van de actualiteitenrubriek, die dinsdag en donderdag rond het middaguur wordt uitgezonden, voor de buis. ‘Het is weer eens wat anders dan de gebruikelijke NPO-programma’s, zoals Buitenhof, Op1 en Nieuwsuur. Daar komen Thierry Baudet en Geert Wilders nooit aan bod.’
De toekomst van Ongehoord Nieuws is in gevaar. Maandag heeft de NPO staatssecretaris Gunay Uslu (Media, D66) gevraagd om Ongehoord Nederland, de omroep achter het programma, uit het publieke bestel te zetten. Reden is het stelselmatig overtreden van de journalistieke code van de NPO, waar onder meer in staat dat verslaggeving betrouwbaar en evenwichtig moet zijn.
Knols, die iedere ochtend de NRC, De Telegraaf en de Volkskrant doorneemt, is niet alleen. Hij schaart zichzelf, zo schreef hij vorige week in een ingezonden brief in de Volkskrant, onder de honderdduizend Nederlanders die in een recent rapport door de AIVD is gekwalificeerd als complotdenker. Hoe moet de publieke omroep zich tot die groep verhouden?
‘Een zwarte dag voor de persvrijheid in Nederland’, schreef Ongehoord Nederland op de eigen site na het besluit van de NPO. Maar termen als persvrijheid en censuur vertroebelen het debat, zegt Alyt Damstra, communicatiewetenschapper aan de Universiteit van Amsterdam en als wetenschappelijk medewerker verbonden aan de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR). ‘We moeten scherpstellen waar deze discussie over gaat. Die gaat over een omroep die regels heeft overtreden. Ongehoord kan nog steeds zijn eigen geluid laten horen, alleen in de toekomst misschien niet meer gesubsidieerd bij de publieke omroep.’
Het besluit van de NPO geeft munitie aan Ongehoord Nederland, dat zich graag in de slachtofferrol manoeuvreert, zegt Léonie de Jonge, die als politicoloog verbonden is aan de Rijksuniversiteit Groningen en onderzoek deed naar media-aandacht voor populistisch-rechts. In het ideale geval, zegt ze, had de NPO niet hoeven handhaven. Ze citeert haar collega Bastiaan Rijpkema, die in De Groene Amsterdammer schreef dat het de kunst is om systeemonderhoud te plegen op het moment dat de vraag nog niet urgent is. ‘Anders dreigt de discussie voortdurend in de sleutel van specifieke partijen geplaatst te worden.’ Rijpkema schreef over het verbod op politieke partijen. ‘Maar volgens mij is het ook hier van toepassing’, zegt De Jonge.
Ongehoord Nederland kon het publieke bestel binnenkomen doordat daar – behalve het hebben van 50 duizend leden – geen harde criteria voor in de Mediawet staan. Staatssecretaris Uslu heeft een commissie ingesteld die de criteria gaat opstellen. In juli wordt het advies verwacht. ‘Ik zou bij die criteria hameren op het belang van de journalistieke code’, zegt Alyt Damstra. ‘De publieke omroep moet staan voor betrouwbare journalistiek.’
Ongehoord Nieuws-kijker Han Knols noemt de code ‘hartstikke drassig’. ‘Hoe kun je betrouwbaarheid meten? Ik denk dat er weinig feiten zijn. Dat de zwaartekracht bestaat, wordt niet wetenschappelijk betwist. Maar of coronavaccins dodelijk kunnen zijn, daar wordt nog onderzoek naar gedaan. Als Ongehoord daar iets over naar buiten brengt, beschuldigt de NPO-Ombudsman ze van het verspreiden van nepnieuws.’ Hij vermoedt dat de ware reden van het besluit van de NPO politiek is. ‘Het geluid van Ongehoord staat haaks op wat de NPO wil laten horen.’
Dat het populistisch-rechtse geluid bij de publieke omroep ‘ongehoord’ is, noemt Alyt Damstra van de UvA een misvatting. ‘De BoerBurgerBeweging is uitstekend vertegenwoordigd bij de talkshows. Caroline van der Plas zit daar voortdurend.’ Toch keert een grote groep Nederlanders zich af van de samenleving, zie het rapport van de AIVD. ‘Dat is natuurlijk heel zorgelijk’, zegt Damstra. ‘De publieke omroep moet er alles aan doen om die mensen te blijven bereiken. Maar ik denk niet dat Ongehoord Nederland daarbij helpt. Door de racistische complottheorieën die ze verspreiden dragen ze alleen maar bij aan de polarisatie.’
Léonie de Jonge relativeert de omvang van de groep. ‘100 duizend Nederlanders zijn er nu ook weer niet zo veel. Ongehoord zegt te spreken voor een stille meerderheid, maar doet dat eigenlijk voor een luidruchtige minderheid.’ Volgens De Jonge moet de discussie gaan over de rol van de publieke omroep. ‘Ben je een doorgeefluik van informatie? Of een waakhond van de democratie? Na de verkiezing van Trump schreef Shula Rijxman, destijds de baas van de publieke omroep, dat de NPO alle geluiden wilde laten horen. In Wallonië deden ze precies het tegenovergestelde, daar besloten ze radicale denkbeelden te boycotten.’
Door de Nederlandse aanpak zijn extremistische uitingen genormaliseerd, zegt De Jonge. ‘We schrokken ons 25 jaar geleden rot toen Hans Janmaat zei dat Nederland vol was. Als Thierry Baudet het nu over homeopathische verdunning van de samenleving heeft, of over een complot waarbij wereldleiders reptielen zijn, kijken we niet op of om.’
Han Knols gelooft niet dat er één iemand is die aan alle touwtjes trekt. ‘Het lijkt me stug dat Tjeerd de Groot in opdracht van Klaus Schwab (directeur van het World Economic Forum, red.) het land van boeren wil afpakken. Maar ik denk wel dat er een elite is die het land uit eigenbelang arm wil houden.’ Ook als Ongehoord Nieuws van televisie verdwijnt, zal hij blijven deelnemen aan het maatschappelijke debat. ‘Het zal mij er in elk geval niet van weerhouden de Volkskrant af en toe een ingezonden briefje te sturen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden