De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid beïnvloedt. Deze week: een beeld uit Garmerwolde dat anders op de kijker overkomt dan de fotograaf heeft bedoeld.
Soms is het verschil tussen wat een foto vertelt (of beter: wat een fotograaf wil dat zijn foto vertelt) en hoe die op de kijker overkomt best groot. Dat is hier het geval, maar dat komt zo. Eerst de omstandigheden.
Het is dinsdag 25 april 2023, de dag dat het kabinet reageert op de parlementaire enquête naar de gaswinning in Groningen. Premier Rutte en staatssecretaris Vijlbrief van Mijnbouw zijn naar dorpshuis De Leeuw in Garmerwolde gekomen om te vertellen hoe ‘Den Haag’ zestig jaar ‘gulzige gaswinning’ (die is voor rekening van Volkskrant-verslaggever Jurre van den Berg) denkt te gaan goedmaken.
De zaal is gevuld met nieuwsgierige, afwachtende Groningers en de pers. Aan de muur hangen ingelijste vlaggen en posters van de plaatselijke harmonie. Ik tel, behalve drie felle cameralichten, maar liefst twaalf sfeerlampen. De klok aan de muur zegt dat het 5 voor 2 ’s middags is en dat zal wel kloppen, want het is de bedoeling dat de politici om 2 uur achter de tafel plaatsnemen en – ja hoor, daarrrr zijn ze, helemaal vanuit Den Haag, geef ze een groot applaus, dames en heren…
Ik loop wederom op de zaken vooruit. ANP-fotograaf Sem van der Wal (24) stond aanvankelijk achter in de zaal, bij de rest van de journalisten. Dáárvoor nog had hij buitengestaan, vertelt hij aan de telefoon, om te zien hoe Rutte en Vijlbrief arriveerden. Hij was voor hen uit de zaal ingelopen en hij had gedacht: ‘Ik wil hoe dan ook een foto maken wanneer ze door de het midden van de zaal naar voren lopen.’ Een foto waar de wachtende Groningers, om wie het die dag feitelijk allemaal draaide, ook op stonden. Bovendien zijn dat altijd van die fijne informele momenten, veel beter dan wanneer mensen eenmaal officieel en statisch achter een tafel zitten.
En zo ging het. Van der Wal maakte de foto die hij in zijn hoofd had, van de twee mannen in het gangpad, Rutte voorop, gevolgd door Vijlbrief. Het beeld verscheen vervolgens online bij NOS, RTL Nieuws en op de website van de Volkskrant. Zo kwam-ie dus bij de kijker terecht. En die (oké, ik dan) vroeg zich af of het rondreizende circus soms was neergestreken in Garmerwolde.
Want sorry, daar lijkt het toch een beetje op: alsof het welbekende komische duo Mark en Hans de zaal alvast komt opwarmen voor de hoofdact. Rutte met licht geamuseerde blik voorop, gevolgd door Vijlbrief met een olijke uitdrukking en zijn zwierige, bijna altijd paarse das en sjaal. Het publiek zit klaar, er worden foto’s gemaakt, daarrrr gaan we. Zou dat niet stiekem de reden zijn dat de foto relatief vaak werd gepubliceerd?
Sem van der Wal gaat er absoluut niet in mee. Komisch duo? Olijkheid? ‘Dat zou ik zo niet willen zeggen’, zegt hij. De staatssecretaris begroette misschien, net op het moment dat de foto werd genomen, een bekende. Bovendien, voegt de fotograaf toe, was Vijlbrief later aan tafel duidelijk geëmotioneerd toen het ging over de gedupeerde Groningers en de schade naar aanleiding van de jarenlange gaswinning door de overheid.
Wat ik zie in een momentopname en wat Van der Wal ervoer in dorpshuis De Leeuw zijn twee verschillende dingen. Die proberen we nu met wederzijds begrip in elkaar te schuiven, wat in elk geval voor een van ons leerzaam is.
Is Hans Vijlbrief, met dat paars en die guitige blik, niet gewoon een heel dankbaar onderwerp voor fotografen, probeer ik nog. ‘Hij is een prettige politicus om te fotograferen’, antwoordt Van der Wal, gepokt en gemazeld aan de School voor Journalistiek. ‘Zonder dat ik daar een waardeoordeel aan wil hangen.’ Ik geef het op.
Source: Volkskrant