Minister van Financiën Sigrid Kaag had vóór de onderhandelingen over de Voorjaarsnota een duidelijke boodschap: de tijd van ongedekte uitgaven is voorbij, de begrotingsdiscipline moet terugkeren. De gestegen rentelasten op de staatsschuld, het deels ongedekte prijsplafond op de energierekening, een onverwacht hoge asielinstroom en smartegeld voor de Groningers – het zijn immers allemaal begrotingstegenvallers waar de coalitie financiële dekking voor moest vinden.
Maar uit de tussentijdse bijstelling van de rijksbegroting blijkt opnieuw dat de soep niet zo heet gegeten wordt. Bezuinigingen en lastenverzwaringen zijn impopulair, dus die stap zetten politici alleen als het echt niet anders kan. Het doorschuiven van het probleem is daarbij altijd een wenkend perspectief. Dit geldt eens te meer als coalitiepartijen twisten over de vraag welke bezuinigingen en lastenverzwaringen acceptabel zijn.
Het gevolg is een oplopend begrotingstekort. Volgens de Miljoenennota kwam het kabinet gemiddeld 2,3 procent tekort in de begrotingsjaren 2023-2027. In de nieuwe Voorjaarsnota is dat 3,1 procent. De staatsschuld zal daardoor harder oplopen en de toch al gestegen rentelasten zullen nog zwaarder drukken op de begrotingen van volgende kabinetten.
De hoge inflatie helpt niet mee. De cao-lonen voor ambtenaren en zorgmedewerkers gaan flink omhoog bij wijze van prijscompensatie. De werkgeverslasten van de overheid stijgen daardoor met miljarden euro’s per jaar. In 2028 verwacht het Rijk 7,1 miljard euro meer aan loon- en prijsstijgingen kwijt te zijn dan in de Miljoenennota was geraamd.
Voor hogere loonkosten hoeft het kabinet volgens de eigen begrotingsregels niet meteen financiële dekking te zoeken. De extra uitgaven worden bij de staatsschuld opgeteld. Dat geldt ook voor eenmalige kostenposten als de 4 miljard euro ‘ereschuld’-vergoeding aan Groningen en de hoger dan geraamde opvangkosten voor Oekraïense vluchtelingen (1,1 miljard euro extra). Ook deze uitgaven schrijft het kabinet op rekening van de staatsschuld.
Het (vooralsnog) eveneens eenmalige prijsplafond op de energierekening van huishoudens is in de Voorjaarsnota wel gedekt. Het kabinet raamt de kosten hiervan op 10,7 miljard euro. Daarvan is bijna de helft gefinancierd met het afblazen van de verlaging van de energiebelasting, een maatregel die in het najaar al werd aangekondigd. Het schrappen van dat belastingvoordeel bespaart de schatkist 5,4 miljard euro. De resterende 5 miljard euro haalt het kabinet uit de subsidiepot voor duurzame energie (SDE).
De rekening voor de gestegen asielopvangkosten betaalt dit kabinet maar enkele jaren. De extra asieluitgaven die gepaard gaan met de hoger dan verwachte instroom (in totaal 5 miljard euro) zijn gedekt tot en met 2026. Vanaf 2027 is er geen extra geld gereserveerd, terwijl er geen aanleiding is te veronderstellen dat het aantal asielzoekers dan gaat dalen. Het volgende kabinet krijgt dus een extra financieel risico cadeau van Rutte-IV.
Nederland betaalt meer rente over zijn staatsschuld sinds de Europese Centrale Bank de rentetarieven verhoogt. Het kabinet schat in dat de rentelasten in 2028 7,4 miljard euro hoger zullen zijn dan eerder geraamd, maar heeft alleen financiële dekking geregeld voor het deel (2,5 miljard euro) dat nog in deze kabinetsperiode valt. Het is dus aan het volgende kabinet om de resterende 5 miljard euro structureel te financieren. Het financiële plaatje voor deze kabinetsperiode is verder opgepoetst door de invoering van de bijna gratis kinderopvang met twee jaar uit te stellen. Daarmee bespaart het kabinet in 2025 en 2026 ruim 3 miljard euro.
Tegenover alle uitgavenstijgingen staat een structurele uitgavenverlaging van opgeteld 2,1 miljard euro. Zeker een miljard euro daarvan is niet te danken aan bezuinigingen, maar aan geluk. Zo kan het ministerie van Onderwijs een meevaller van 490 miljoen euro inboeken, omdat de leerlingen- en studentenaantallen in de toekomst lager uitvallen dan geraamd. De mysterieuze oversterfte die ook na corona blijft aanhouden scheelt de overheid 270 miljoen euro per jaar aan AOW-uitkeringen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden