Bij extreme oververhitting kan het gevaarlijk zijn om plotseling te ontspannen, vertelt hoogleraar thermofysiologie Hein Daanen (VU Amsterdam). ‘De pompkracht van de spieren valt weg. Dan heb je het risico dat de bloeddruk zo verlaagt dat je bewusteloos raakt.’
Van der Woude werd door andere deelnemers aan de jaarlijkse Morocco Desert Challenge dood naast zijn motor gevonden. Hij heeft nooit op de noodknop gedrukt waarover alle deelnemers aan woestijnraces beschikken. Kennelijk was hij afgestapt om te rusten. Opvallend is dat de coureur even daarvoor een verkeerde afslag nam. Het is niet ondenkbaar dat de hitte hem toen al desoriënteerde.
Vaak gaat aan een hitteberoerte verward, gedesoriënteerd gedrag vooraf, vertelt Daanen. ‘Je ziet het ook wel eens bij oververhitte marathonlopers. Mensen krijgen een afwijkend bewegingspatroon, vallen letterlijk om. Vermoedelijk komt dat doordat de kleine hersenen, die onder meer de motoriek regelen, door de hitte minder goed doorbloed raken.’
Eerder had racetrucker Anja van Loon ook al een noodstop gemaakt wegens de extreme hitte in de Marokkaanse woestijn. Haar mecanicien gaf aan dat het plotseling zwart werd voor haar ogen. Ook dat is een bekend effect van extreme hitte. De monteur moest per helikopter worden afgevoerd. Diverse deelnemers die per auto deelnemen aan de rally besloten al eerder om te stoppen: door de extreme hitte liepen hun auto’s schade op.
Hoewel de woestijnrally strenge voorschriften heeft voor tussenstops en het drinken van voldoende water, kan het zeer gevaarlijk zijn om vooral op de motor aan een tocht door de zinderende hitte deel te nemen, legt Daanen uit. ‘Ze dragen een helm en beschermende kleding, wat de hitteafgifte bemoeilijkt. En op een motor is er veel rijwind. Als de omgevingstemperatuur hoger is dan die van de huid, maakt dat de warmtebelasting intensiever.’
Opmerkelijk genoeg is het advies bij ouderen tijdens extreme hittegolven tegenwoordig dan ook om niet teveel mechanisch te ventileren, legt Daanen uit. ‘Ouderen zweten weinig. Boven de 65 jaar zweten we gemiddeld de helft minder. En dan kan het onverstandig zijn om als het heel warm is die hete lucht tegen je aan te blazen.’
Hoe warm het precies was toen Van der Woude omkwam, is niet helemaal duidelijk. De gemeten temperatuur was terplekke ongeveer 32 graden, aldus het KNMI, en zal vrijdag oplopen tot zo’n 37 graad Celcius. Maar dat is in de schaduw: volgens een woordvoerder van de coureur was het donderdag 55 graden in de zon.
Het lichaam heeft twee manieren om hitte kwijt te raken. Verdamping van zweet op de huid onttrekt warmte aan de huid en zorgt voor verkoeling. En voor de zogeheten droge warmteafgifte stuwt het lichaam meer bloed naar de huid, zodat het lichaam de warmte ervan kan uitstralen naar de omgeving. Vandaar een rood hoofd bij oververhitting.
Als de omgeving echter veel heter is dan het lichaam, komen beide systemen in de problemen. Het zweten kan voor uitdroging en gebrek aan belangrijke zouten zorgen, de stuwing van bloed naar de huid kan zorgen dat het brein en de darmen te weinig bloedtoevoer krijgen. Het gevolg: duizeligheid, misselijkheid, hoofdpijn, diarree en uiteindelijk levensbedreigende situaties.
De grens ligt ongeveer bij 43 graden lichaamswarmte, vertelt Daanen. ‘Er is onder wetenschappers discussie over wat belangrijker is, een heet brein of een lekkende darm’, schetst de hoogleraar. Een eerdere overzichtsstudie van hittesterfte beschrijft liefst 27 mogelijke mechanismes om aan extreme hitte te overlijden.
Marokko is momenteel in de ban van dezelfde hittegolf die ook Spanje in zijn greep heeft. Hoewel temperaturen tussen de 35 en de 40 graden er normaal zijn in de zomer, komt de temperatuur eind april maar in 2,5 procent van de jaren boven de 35 graden, blijkt uit cijfers van het KNMI. Normaal zou het er nu zo’n 27 graden zijn.
In Spanje heeft de extreme hitte al meer dan 20 plaatselijke hitterecords gebroken. Zo werd het woensdag in Zuid-Spanje 38,7 graden, een hitterecord voor de tijd van het jaar. In de zon werd het er ruim boven de 40 graden. De hitte wordt opgestuwd door een aanvoer van hete lucht vanuit de Sahara.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden