In aanloop naar het aanvullend klimaatpakket dat deze week werd gepresenteerd, ging het in politiek Den Haag veel over de tweedeling op dit onderwerp. Met name tussen ‘mensen die zich zorgen maken over het einde van de wereld en mensen die zich zorgen maken over het einde van de maand’. En dat is dan nog maar een van de scheidslijnen.
Zo is er nog altijd een groep die weigert te accepteren dat alle heftige symptomen van klimaatverandering veroorzaakt worden door de mens. Politiek relevanter zijn de veelal welvarende Nederlanders die weerstand voelen bij het idee dat klimaatbeleid hen dwingt hun gedrag aan te passen of anderszins in te leveren. Zij ageren tegen plannen die hun auto, vliegvakantie of volgeladen barbecue duurder maken en tegen windmolens die hun uitzicht vervuilen.
Over de auteur
Tjerk Gualthérie van Weezel schrijft voor de Volkskrant over energie en de impact van de energietransitie op het dagelijks leven.
Zo dreigt klimaatbeleid, na stikstof, het volgende diep polariserende onderwerp in Nederland te worden.
Het aanvullende klimaatpakket dat het kabinet afgelopen woensdag presenteerde, doet een dappere politieke poging om die verdeeldheid te temperen. Zowel de 122 maatregelen en de 28 miljard euro aan subsidies als de woorden die premier Mark Rutte en klimaatminister Rob Jetten woensdag gebruikten, zijn ervan doordrongen.
Jetten, die in campagnetijd nog de geuzennaam ‘klimaatdrammer’ omarmde, hield tijdens de ‘Eerste Nationale Klimaat Persconferentie’ zijn vingertje omlaag. Geen nadruk op het feit dat klimaatbeleid ‘nu echt pijn gaat doen’, zoals het belangrijke IBO-rapport vorige maand onderstreepte. Hij stelt zich eerder op als een soort klimaatcoach, die de spelers in een weinig eensgezind elftal elk op hun eigen manier probeert te motiveren. Allemaal worden ze aangesproken met vergezichten die hen zouden moeten bekoren en maatregelen die hun grootste angsten bezweren.
De groep die zich zorgen maakt over het einde van de wereld, krijgt vooral een garantie: de doelstelling uit het Klimaatakkoord van Parijs zal gehaald worden. Daarvoor moet de CO2-uitstoot in 2030 met 55 procent omlaag ten opzichte van 1990. Om er zeker van te zijn dat die reductie wordt gehaald, koerst het kabinet met het huidige pakket op 60 procent minder.
Daarnaast leggen de plannen het fundament voor netto nul emissies in 2050. Met windparken op zee, zonnepanelen, groen gas, accu’s en twee extra kerncentrales moet de elektriciteitsvoorziening al in 2035 geheel vrij zijn van fossiele uitstoot. Vele miljarden gaan naar extra stroomkabels. Zodat alle gebouwen, voertuigen en bedrijven in Nederland met die CO2-neutrale elektriciteit hun emissies kunnen reduceren.
Andere woorden heeft het kabinet voor Nederlanders die het hoofd ook zonder zeespiegelstijging al nauwelijks boven water kunnen houden. De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid wees er recent in een rapport op dat juist deze groep onvoldoende profiteert van de energietransitie. Subsidies voor elektrische auto’s, zonnepanelen en woningisolatie komen amper bij hen terecht, terwijl ze er wel aan meebetalen. Dat probeert het kabinet nu te veranderen. ‘Klimaatrechtvaardigheid’ is volgens Jetten zelf de kern van het pakket.
Van de 9,3 miljard euro die de komende zeven jaar is uitgetrokken voor ‘de gebouwde omgeving’, gaat een aanzienlijk deel naar maatregelen die de woningen verduurzamen op de plekken waar energiearmoede het grootst is. Zeker na een jaar met extreem hoge energieprijzen, zou het vooruitzicht van een lagere energierekening deze groep moeten aanspreken, is de gedachte.
Het idee voor een regelmatige persconferentie over klimaat – Jetten: ‘Een beetje zoals bij corona, maar dan positiever’ – is ook mede gericht op deze groep. Het kabinet wil uitleggen wat er allemaal verandert, en vooral ook hoe iedereen kan profiteren van de diverse regelingen die er zijn opgetuigd.
Voor het verleiden van Nederlanders die klimaatbeleid zien als bedreiging van hun welvaart, lijkt het kabinet goed geluisterd te hebben naar oud-VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff. Die richt zich tegenwoordig met een adviesbureau op slimme psychologische gedragsbeïnvloeding. Jetten en Rutte sluiten slim aan bij de angst van deze groep door te stellen dat klimaatbeleid voorspoed juist beschermt.
De energietransitie maakt ons minder afhankelijk van Poetin en andere enge regimes, stelt het kabinet. En is een enorme kans voor het bedrijfsleven. Bovenal is er een aantal maatregelen die het kabinet niet heeft genomen om deze groep niet te veel tegen de haren in te strijken. Er ontbreken opvallend veel logische en effectieve belastingen: geen vleestaks, vliegbelasting of hogere heffing op nieuwe brandstofauto’s, en ook geen substantiële verhoging van de benzineprijs. Een subsidie voor tweedehands elektrische auto’s is er dan weer wel.
Of dit pakket genoeg is om Nederland eensgezind te bewegen richting een klimaatneutrale samenleving, valt nu onmogelijk vast te stellen. De concrete uitwerking van veel vage maatregelen kan nog heel wat wrijving geven. En wat zal er gebeuren als blijkt dat veel impopulaire maatregelen die het kabinet niet neemt via een andere manier alsnog worden doorgevoerd? Zo zal het Europese emissiehandelssysteem er wel degelijk voor zorgen dat vliegen en autorijden zwaarder wordt belast. En ook zonder een vleestaks ligt het voor de hand dat dierlijke eiwitten duurder worden als er een landbouwakkoord komt over de inkrimping van de veestapel.
Kortom: gebarentolk Irma Sluis zal de komende jaren handen te kort komen als Jetten in zijn klimaatpersconferenties probeert zijn klimaatpakket op de rails te houden.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden