‘Ik zou graag zien dat Mark Rutte een gezamenlijke terugblik initieert op de genomen coronamaatregelen. Een kijkje in de keuken. Hoe heeft de ministerraad ze ervaren? Waar waren ze zelf heel ongelukkig over? Daar hoort bij dat ook de mensen die aan den lijve hebben ondervonden hoe ontwrichtend sommige maatregelen waren, een podium wordt geboden. Zoals de medewerkers van verpleeghuizen. Denk ook aan jongeren, zij zijn echt te weinig erkend. En natuurlijk nabestaanden en longcovidpatiënten.
‘Ik vind het heel belangrijk dat de regering uitstraalt: ‘Wij willen niks verdoezelen en ook graag naar jullie ervaringen luisteren. Begrijp me goed, het gaat me niet om schuld en boete. Het gaat om luisteren.
‘De openheid was er wel aan het begin van de pandemie. Eén van de persconferenties toen heeft veel indruk op mij gemaakt. Rutte in het midden, Jaap van Dissel erbij. De toon was: we zien dat er een serieus probleem op ons af komt, we weten niet goed hoe we dat het hoofd moeten bieden, maar u kunt ervan op aan dat we u vasthouden. Er werd bijvoorbeeld die zzp-regeling opgetuigd. Ik heb er geen gebruik van gemaakt, maar ik voelde me gezien en erkend, opgenomen in een gemeenschap.
Hoe vindt u dat we als samenleving het einde van de coronapandemie zouden moeten markeren? Stuur uw ideeën (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
‘Gaandeweg echter werd het beleid strakker en directiever, er werden sancties ingesteld op overtredingen. Er werd een soort waarheid verkondigd. Maar het was een fakewaarheid, omdat niet meer werd toegelicht welke onzekerheden op de achtergrond een rol speelden.
‘Juist omdat er nog veel meer crises voor de deur staan, neem klimaatverandering, migratie, water en biodiversiteit, moet de politiek de burgers betrekken bij de onzekerheden die er zijn. Welke regering er ook zit, die zal moeten oefenen in het communiceren van onzekerheden. Openheid van zaken geven. Daar hoort luisteren bij.’
‘Wanneer eindigt een pandemie? Dat is ook een vraagstuk binnen de epidemiologie zelf. Vaak heeft het uiteindelijk meer met de houding van de politiek te maken wanneer men vindt dat een pandemie voorbij is. De meeste epidemieën doven langzaam uit en blijven een beetje sluimeren, maar er is behoefte aan een simpel narratief: begin, loopt op, piek, daalt weer, einde.’
‘Voor mij hoeft er geen ceremoniële afsluiting te komen. Ik zou het wel toejuichen als er een nationale discussie op gang zou komen over de aanpak van de coronapandemie. Over het algemeen doet Nederland vrij moeilijk over dit soort terugblikken, maar het risico is dat we volgende keer dezelfde fouten maken. Het is opvallend hoe het ministerie van Volksgezondheid nu nog steeds informatie achterhoudt door opgevraagde documenten – over de aanpak van de coronacrisis – zwart te lakken.
‘In Duitsland wordt de discussie veel opener gevoerd. Gezondheidsminister Karl Lauterbach was zo mogelijk nog fanatieker in zijn coronabeleid dan Hugo de Jonge. Maar terwijl Lauterbach destijds zei dat er helemaal geen bij-effecten waren van de coronavaccins, trekt hij nu geld uit voor onderzoek daarnaar. Dat vind ik logisch: medicijnen hebben altijd bijwerkingen.’
‘Ik was zelf van meet af aan kritisch over de maatregelen. Want is de schade van die lockdownmaatregelen soms niet groter geweest dan die van het virus? Dat kun je alleen bepalen als je precies weet wat de schade van covid is. De WHO hanteert bijvoorbeeld een aantal van 6,5 miljoen doden door corona: hoe meten ze dat precies, wat is de gehanteerde methodologie? En vinden we dat onacceptabel veel? Die vragen moet je eigenlijk eerst beantwoorden als je de aanpak wilt beoordelen.’
‘Er is géén moment van reflectie geweest achteraf. Terwijl je je ook moet afvragen wat de grote nadelen van het coronabeleid zijn geweest. Zo hebben we in Nederland nu bijna een half miljoen auto’s meer dan vóór corona, omdat mensen door de coronamaatregelen niet met het ov wilden of konden gaan. Dat betekent meer luchtvervuiling. Ook zijn bijvoorbeeld veel mbo’ers gestopt met hun studie en zijn er nog altijd onderwijsachterstanden, zonder dat we écht hebben gereflecteerd op de schoolsluiting.’
‘Uitzonderlijk is dat Zweden, waarvan velen vonden dat het ‘te los’ was met corona, achteraf relatief de minste sterfgevallen blijkt te hebben. Een groot verschil is dat in Nederland de overheid alles op zich heeft genomen, met strikte maatregelen. Zweden laat zien dat je dit ook met elkaar kunt oplossen: ga ik naar het restaurant of niet? Natuurlijk moet de overheid het publiek informeren, maar laat het ook aan burgers over om risico’s in te schatten en zelf verantwoordelijkheid te nemen.’
‘Maar de belangrijkste vraag is welke waarden we bij zo’n pandemie tegen elkaar afwegen. Denk aan de waarde dat jonge mensen elkaar kunnen ontmoeten om te leren en om gemotiveerd te worden. En hoe waardevol is het om zo lang mogelijk te leven? We weten nu dat tegen de 90 procent van de coronaslachtoffers 70-plus was. Kennelijk vinden we ‘chronisch’ sterven – zoals door kanker – minder erg dan een ‘acuut’ sterven door corona. Dat komt omdat we de dood op afstand willen houden.’
‘Of een slotceremonie een goed idee is? Ik hecht meer aan een reflectiemoment. Laatst was er in mijn buurt een weide vol witte vlaggetjes, voor iedere coronadode één. Maar al die andere doden dan, vroeg ik me af, zouden we daar dan ceremonies voor moeten hebben – of zijn juist die ceremonies een uitdrukking van het niet accepteren dat ook de dood aan infectieziekten bij het leven hoort?’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden