‘Nou ja, allebei mijn opa’s waren heel nare, gewelddadige mannen, maar als ik moet kiezen, dan ga ik voor mijn James Bond-opa, die stond in elk geval aan de goede kant van de geschiedenis.
‘Mijn James Bond-opa is de vader van mijn moeder, die Engelse is. Ze heeft hem nooit gekend. Pas onlangs heeft ze ontdekt dat hij een soort oorlogsheld is. Hij zat tijdens de Tweede Wereldoorlog bij de 30 Assault Unit, een Britse commando-eenheid die op vijandelijk gebied inlichtingen verzamelde. Via een genealogiesite kwam mijn moeder in contact met twee halfzussen. Die vertelden haar dat hun vader na de oorlog een gebroken man was die zijn kinderen en vrouw sloeg.
Over de auteur
Hassan Bahara is sinds 2021 media- en cultuurredacteur voor de Volkskrant. Daarvoor schreef hij over (online)radicalisering. Eén week in de maand doet hij dienst als tv-recensent
‘Mijn nazi-opa is de Duitse vader van mijn vader. Hij was tijdens de Tweede Wereldoorlog burgemeester van het stadje Rahden en al voor de oorlog lid van Hitlers partij NSDAP. Mijn Twentse oma was dienstmeisje bij hem. Hij was 60, zij begin 20. Op een dag verkrachtte hij mijn oma en zo is mijn vader verwerkt. Mijn nazi-opa heeft nooit meer naar mijn vader omgekeken.
‘De nazi-opa is nooit een geheim geweest in onze familie. Jaren later raakte ik nieuwsgieriger naar hem. Ik wilde het intergenerationeel trauma in onze familie onderzoeken: wat voor een man was mijn opa? En wat is het effect van dat pijnlijke verleden op het heden? Daar gaat mijn nieuwe boek over.
‘Richard is mijn vader, David is mijn ex. Ik kan toch niet mijn ex boven mijn vader verkiezen? Mijn vader is for life. David is ook familie, hij is de vader van mijn twee kinderen. Maar ja, ik moet hem ook loslaten.
‘Beide mannen spelen een belangrijke rol in het boek. Tijdens het schrijven en onderzoeken stevende mijn relatie af op een scheiding. Ik werd mij toen bewuster van bepaalde patronen in mijn partnerkeuze. Mijn vader werd op jonge leeftijd door zijn moeder bij zijn grootouders achtergelaten. Zij stichtte een nieuw gezin, haar man wilde mijn vader er niet bij hebben. Hij werd dus door twee ouders in de steek gelaten, een enorm trauma.
‘Later, toen mijn ouders scheidden, heb ik mij enorm verantwoordelijk gevoeld voor het verdriet en de eenzaamheid van mijn vader.
‘Mijn ex David is ook als kind door zijn moeder in de steek gelaten. Dat zorgde volgens mij voor een existentieel verdriet bij hem, waarvoor ik mij dan verantwoordelijk voelde en wat ik probeerde op te lossen.
‘In het boek beschrijf ik hoe ik met een vriendin uitzoek wat mijn partners gemeen hebben. Daar zitten veel dingen tussen die ook kenmerkend zijn voor mijn vader. Een outsider zijn, cultureel of politiek. Kunstenaars, muzikantentypes. Leuke, interessante mannen, maar uiteindelijk wel mannen die misschien meer op mij leunen dan ik op hen.’
‘Ik voel mij meer thuis bij mijn Engelse familie. Mijn moeder is geboren in een best deftige Engelse familie. We kwamen er vaak, bezochten er vrienden van mijn oma die in grote landhuizen wonen, waar we dan scones met jam en slagroom aten. Ik heb er ook gestudeerd.
‘De Twentse familie van mijn vader was een heel andere wereld. Ik vond ze wel lief, maar had minder connectie met ze. Als zij een feest hadden, dan kwam er een bak huzarensalade op tafel. Dat vond ik niet zo lekker.
‘Mijn vader werd door mijn Twentse overgrootvader opgevoed. Die heeft veel invloed op hem gehad. Ik heb hem niet gekend, maar hij moet erg lief zijn geweest voor mijn vader. Van hem heeft mijn vader zijn levenslange communistische overtuigingen.
‘Ze leefden in grote armoede. Iedereen moest op jonge leeftijd werken. Mijn vader kwam op zijn 14de terecht in een textielfabriek. Zijn baas zag dat hij slim was en heeft hem geholpen om een opleiding te volgen. Zo werd mijn vader de eerste en enige van zijn familie die aan de universiteit studeerde.
‘Veel contact met mijn Twentse familie heb ik niet meer. Mijn vader ook niet. Hij is fysiek niet meer in topconditie en vindt een reis naar Twente te ver.’
‘Dat vind ik een moeilijke keuze, want ik vind beide echt heel leuk. San Pedro is een bruin drankje van de San Pedro-cactus, het lijkt een beetje op ayahuasca. Tijdens het schrijven van mijn boek dacht ik: laat ik het eens proberen, want door de trip kun je bij voorouderlijke patronen komen die in je huidig leven doorwerken. Maar uiteindelijk kwam ik niet bij voorouderlijke patronen, maar bij het verdriet over de scheiding en verdriet over de abortussen waarvoor ik heb gekozen.
‘Dat laatste vond ik interessant, omdat ik daarvoor een familiepatronen-expert had gesproken die stelde dat ik voor die abortussen koos omdat mijn oma mijn vader had afgestaan. Dat was het intergenerationeel trauma dat bij mij doorwerkte. Ik was daar erg verontwaardigd over. Die man leek net een anti-abortusactivist. Maar tijdens de San Pedro-sessie kwam ik erachter dat ik wel nog veel verdriet over mijn abortussen te verwerken had.
‘Maar goed, als ik moet kiezen, dan voor het jointje. Dat is voor mij net zoiets als wat voor anderen een glaasje wijn is, een middel om mee te ontspannen. Zeker nu met alle drukte rondom het boek steek ik er ’s avonds graag eentje op.’
‘Damn, je moet echt de hele tijd moeilijke keuzes maken in deze rubriek, hè? Laat ik het zo zeggen: ik zet mijn documentaires activistisch in om een nieuwe gedachtegang te forceren. Of het nou over seksisme, racisme of mannelijkheid gaat – ik hoop dat het publiek door mijn werk anders naar de geldende machtsstructuren gaat kijken.
‘Ik heb ook op andere manieren activisme bedreven: rechtszaken gevoerd, aan demonstraties meegedaan, onder andere met Kick Out Zwarte Piet. ik werd toen gezien als superradicaal. Ook van collega’s in de mediawereld kreeg ik dat verwijt: ik zou niet genuanceerd genoeg zijn, ik zou polariseren. Laatst werd ik nog op tv een onruststoker genoemd naar aanleiding van mijn activisme tegen Zwarte Piet.
‘Vanuit de anti-racistische hoek heb ik ook wel wat kritiek gekregen, van een beperkt aantal mensen. Ze vonden dat ik te veel ruimte innam als wit persoon die zo nodig op de voorgrond moest treden in de strijd tegen racisme. Een deel van die kritiek begrijp ik wel. Het is ook frustrerend als je zelf met racisme te maken hebt en daartegen strijdt, en dat er dan een witte vrouw zoals ik overal aan talkshows aan tafel mag zitten om het over racisme te hebben. Tegelijkertijd, het hele ding met witte privileges hebben is toch dat je die inzet om onrechtvaardigheid aan te kaarten? Dat is wat ik probeer te doen met mijn werk.’
‘Het is zó lang geleden dat ik Das Kapital heb gelezen. Het boek van Gloria Wekker, Witte onschuld, heb ik recenter gelezen en vond ik heel inspirerend. Ik kies dus voor Gloria Wekker.
‘Mijn vader slaat mij nog steeds om de oren met marxistische analyses. In mijn boek beschrijf ik ook hoe wij een discussie hebben over mijn antiracistisch werk. Hij waarschuwt ervoor dat het ook contraproductief kan werken. Witte mensen die in een gemarginaliseerde positie zitten, kunnen zich door dat discours over witte privileges extra genegeerd voelen en vatbaar worden voor extreemrechtse hersenspoeling.
‘Mijn vader begreep het concept witte privileges in eerste instantie ook niet. Hij heeft zich nooit geprivilegieerd gevoeld. Hij is in armoede opgegroeid, hij moest op zijn 14de in een fabriek gaan werken. Hij zegt: je moet je focussen op de macht. Wie heeft de macht? Wie heeft de productiemiddelen in handen?
‘Maar uiteindelijk heb ik het hem wel kunnen uitleggen. Dat hij, vanwege zijn witte huidskleur, nog altijd een betere startpositie heeft dan mensen van kleur.
‘Sommige aspecten van het antiracistisch discours vind ik zelf ook contraproductief. Het gehamer op culturele toe-eigening bijvoorbeeld. Die witte gast met dreads is echt niet het probleem. Daarop focussen leidt alleen maar af van de echte problemen zoals institiutioneel racisme, armoede en uitbuiting.
‘Of het niet beter is om voor antikapitalistisch discours te gaan dan een antiracistisch? Eigenlijk zouden we voor een combinatie van beiden moeten gaan. Daarom ben ik ook lijstduwer van BIJ1 geweest. Bij hen zag ik wel die combinatie van antikapitalisme en antiracisme.’
CV
Geboren 19-10-1972 in Amsterdam
1984-1990: Broklede Regionale Scholengemeenschap (VWO)
1990-1993: Studie filosofie en politicologie aan Universiteit van York (Engeland)
1987-1995: actrice in onder meer Goede Tijden Slechte Tijden en Coverstory
2004: documentaire Echter dan echt, over de manier waarop de moderne mens authenticiteit probeert te recreëren
2007: documentaire Beperkt houdbaar, over het vrouwelijk schoonheidsideaal
2014: documentaire Zwart als Roet, over Zwarte Piet
2015: documentaire Sunny Side of Spirit, over mentale gezondheid
2015: Dirk Scherpenzeel Prijs voor Sunny Side of Spirit
2016: Boek Wit is ook een kleur
2023: Boek Mijn nazi-opa - Een zoektocht naar intergenerationeel trauma
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale Source: Volkskrant