Omar al-Bashir, de man die Soedan dertig jaar met harde hand regeerde, werd tot voor kort vastgehouden in een gevangenis in hoofdstad Khartoem. Daar zat de oud-leider een tweejarige straf uit, nadat hij na zijn afzetting in 2019 werd veroordeeld in een corruptiezaak. Maar vlak voordat de gevechten tussen het Soedanese leger en de paramilitairen van de Rapid Support Forces (RSF) anderhalve week geleden tot uitbarsting dreigden te komen, werd de voormalig dictator in het geheim verplaatst naar een ziekenhuis van het Soedanese leger.
In de dertig jaar dat hij in Soedan aan de macht was, leidde Omar al-Bashir met harde hand. Toch kreeg de autoritaire leider meermaals met opstanden te maken, die hij op brute wijze de kop in wist te drukken. In de westelijke regio Darfur leidde dat tot bloedige conflicten, waarvoor hij wordt gezocht door het Internationaal Strafhof in Den Haag. Dat instituut verdenkt hem van oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid. Opvallend genoeg is dat niet de reden dat de oud-leider in de gevangenis belandde: hij zit momenteel een straf uit voor corruptie. Hij kan ook nog eens levenslang of zelfs de doodstraf krijgen als hij wordt veroordeeld voor het plegen van de staatsgreep waardoor hij in 1989 aan de macht kwam.
Over de auteur
Joost Bastmeijer is correspondent Afrika voor de Volkskrant. Hij woont in Dakar, Senegal.
Al sinds het begin van het conflict tussen de twee legers vragen Soedanezen zich openlijk af wat er met de vastzittende dictator is gebeurd. Pas toen er naar verluidt gevechten uitbraken rondom en in de gevangenis waar al-Bashir vastzat, kwam het Soedanese leger met een verklaring. Het stelt dat de RSF de gevangenis heeft aangevallen om vervolgens alle gevangenen te bevrijden. De paramilitairen ontkennen die aanval. Sterker nog: volgens de RSF is al-Bashir door het Soedanese leger zelf ‘bevrijd’, om hem weer aan de macht te brengen.
De RSF probeert de verplaatsing dus te framen als een vrijlating. Als al-Bashir inderdaad op vrije voeten is, kan dat een eventuele veroordeling, in Soedan of daarbuiten, in de weg zitten. Het Soedanese leger claimt dat al-Bashir echter nog steeds gevangen is, en wordt bewaakt door de Soedanese politie. Het kwam niet met bewijsmateriaal voor die claims.
Wie van de twee partijen de waarheid spreekt, is lastig te zeggen. Wel is duidelijk dat zowel het leger als de RSF gezien wil worden als bondgenoot van de pro-democratische burgerbeweging die Omar al-Bashir afzette. De strijdende partijen hopen namelijk op steun van de internationale gemeenschap – veel landen hebben nog niet kenbaar gemaakt aan welke kant zij staan.
Die internationale steun staat op het spel als een van de strijdende partijen zou samenwerken met al-Bashir. De twee legers van Soedan willen hun handen dus niet aan al-Bashir branden. Dat is ironisch, aangezien beide generaals jarenlang intensief met de dictator samenwerkten. Als president voerde al-Bashir het nationale leger van Soedan aan, maar ook stond hij aan de wieg van de RSF. Dat leger met paramilitairen ontstond uit het eerdergenoemde conflict in Darfur, waar de milities bekendstonden als de ‘Janjaweed’.
Toch waren het ook de twee generaals, al-Burhan en Hemeti, die verantwoordelijk waren voor het afzetten van al-Bashir, na een grote volksopstand in 2019. Ze profileren zich daarom graag als bondgenoten van de democratische beweging. Veel legitimiteit heeft die claim niet: zo pleegden de twee in 2021 samen een staatsgreep die een einde maakte aan de pogingen om de macht te delen met burgerleiders.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden