Wekelijks neemt Bor Beekman, Robert van Gijssel, Merlijn Kerkhof, Anna van Leeuwen of Herien Wensink stelling in de wereld van film, muziek, theater of beeldende kunst.
Bij het persbericht over het vertrek (in 2025) van Lorenzo Viotti (33) als chef-dirigent van het Nederlands Philharmonisch Orkest en De Nationale Opera, gingen mijn gedachten uit naar mijn collega-muziekredacteur van dagblad Trouw, Peter van der Lint. Niemand schrijft met zo veel enthousiasme over de Zwitsers-Franse dirigent als hij. Ronkende recensies. In vijftig (!) stukken, waarvan veertien columns, ging het over Viotti. De dirigent is pas bezig aan zijn tweede seizoen in Amsterdam.
We kunnen soms nogal van mening verschillen, en dat is wel zo leuk. Waar we elkaar, denk ik, vinden, is in het gevoel dat de klassieke muziek onder druk staat. De gedachte dat het met het muziekleven in de nabije toekomst ook béter zou kunnen gaan dan nu (het publieksbereik, het aantal orkesten en zalen, om maar wat te noemen), bespeur ik eigenlijk nergens. We hunkeren allemaal naar de tijd waarin de steun voor kunst weer vanzelfsprekend is, maar die tijd is totaal uit zicht.
Dan is het natuurlijk mooi als er zowaar een dirigent in staat blijkt jongeren aan te spreken en naar de concertzaal te lokken, al is het dan met buitenmuzikale middelen, met het influencerschap. Ik zag sinds Viotti’s entree wel vaker mensen in de muziekwereld hun hoop op hem vestigen, alsof hij de grote verlosser was die eigenhandig de klassieke muziek zou redden. Maar het sprookje lijkt al vrij snel weer voorbij.
De vraag is of de millennials die voor Viotti naar de concertzaal zijn gekomen ook nog eens terugkeren als er een dirigent voor het orkest staat die niet hip is, maar slechts goed in zijn werk. Kortom: heeft de sector zelf baat gehad bij Viotti’s aanwezigheid? En zullen orkesten in die strijd om nieuw publiek nog meer scouten op influencerskwaliteiten?
Over nieuw en jong publiek gesproken: andere collega’s, van NRC, hadden een mooie serie verhalen over muziekonderwijs. Een heel groot deel van het publiek bij klassieke concerten heeft zelf muziekles gehad, zingt of speelt een instrument. Maar die voedingsbodem droogt verder op. Zo krijgen 1.400 kinderen in Drenthe sinds eind maart geen muziek-, theater-, dans- of tekenles meer, schreef NRC: het Drentse kunstencentrum Scala is failliet. De zoveelste instelling die is omgevallen nadat gemeentelijke subsidies zijn opgehouden.
De overheid heeft zich steeds verder teruggetrokken uit het muziekonderwijs. Wel is er meer aandacht voor muziekles op de basisschool. Maar waar kunnen kinderen die iets willen vervolgens naartoe, nu er van die laagdrempelige muziekscholen maar een handjevol over zijn? Op het ministerie en bij de Raad voor Cultuur zijn diversiteit en inclusie de toverwoorden, maar het is aannemelijk dat het klassiekemuziekleven voorlopig alleen nog wat elitairder en monochromer wordt.
Mijn schoonmoeder, die pianoles geeft in de regio Nijmegen, vertelde dat ze op haar acht jaar geleden wegbezuinigde muziekschool nog lesgaf aan leerlingen uit verschillende lagen van de bevolking. De kinderen die ze nu lesgeeft hebben allemaal hoogopgeleide ouders: die hebben het netwerk en wel vaak voldoende geld om een privédocent te vinden.
Het lijkt me duidelijk wat we moeten doen.
Source: Volkskrant