President Macrons pogingen om hulp van China te krijgen om een einde te maken aan de oorlog in Oekraïne, hebben averechts gewerkt. Terwijl Macron achter de schermen overleg voerde over een vredesplan, verklaarde de Chinese ambassadeur in Frankrijk, Lu Shaye, in een interview op de Franse televisie doodleuk dat de oud-Sovjetrepublieken geen soevereine landen zijn en geen ‘effectieve status’ hebben in het internationaal recht.
Heleen Mees is econoom. Ze schrijft om de week een wisselcolumn met Harriet Duurvoort.
Dat verklaart waarom de Chinese president Xi Jinping na zijn staatsbezoek vorige maand aan Moskou geen enkele poging heeft gedaan om president Zelensky te spreken. China ziet Taiwan als een opstandige provincie die tijdelijk is afgescheiden van het Chinese vasteland. Kennelijk kijkt Xi op dezelfde manier naar Oekraïne, hoewel China formeel de soevereiniteit van Oekraïne als een onafhankelijke staat heeft erkend en diplomatieke betrekkingen met het land onderhoudt.
Het probleem is dat China, door zichzelf slim te framen als een deel van de Derde Wereld, veel invloed heeft op landen die behoren tot de ‘Global South’. Dat zijn landen die rond of ten zuiden van de evenaar liggen en in economisch opzicht minder ontwikkeld zijn dan de landen in het noorden. China promoot zichzelf graag als partner van de Global South, die helpt hun soevereiniteit te beschermen en economische ontwikkeling te stimuleren.
Met succes. Na zijn bezoek aan China verklaarde de Braziliaanse president Lula dat Rusland en Oekraïne beide schuldig zijn aan de oorlog en dat het Westen moet ophouden de oorlog aan te moedigen door wapens te leveren aan Oekraïne. Net als president Xi wil Lula dat Rusland en Oekraïne via vredesonderhandelingen een oplossing voor het conflict zoeken. Pas na een storm van kritiek in binnen- en buitenland veroordeelde Lula alsnog de schending van de territoriale integriteit van Oekraïne.
Direct na de Russische invasie viel het al op dat veel landen minder aanstoot nemen aan de oorlog dan het Westen. De resolutie waarmee de Verenigde Naties in maart 2022 de Russische invasie veroordeelden, werd door 141 landen gesteund. Maar de landen die de VN-resolutie niet steunden – ze stemden tegen of onthielden zich van stemming – vertegenwoordigen 60 procent van de wereldbevolking en 40 procent van de wereldeconomie.
Dat het mondiale zuiden zich niet massaal achter Oekraïne schaart, is niet onbegrijpelijk. Ze zien de oorlog als een Europees probleem. Ook hebben veel landen zelf de verwoestende gevolgen van oorlog en gewapende conflicten ervaren zonder dat ze op steun van het Westen konden rekenen. Het Westen hield zich afzijdig toen China de territoriale integriteit van India schond en Poetin Tsjetsjenië platbombardeerde, om over de (juist door het Westen geïnitieerde) oorlog in Irak nog maar te zwijgen.
Een aantal landen in het mondiale Zuiden vindt dat het Westen met zijn wapenleveranties aan Oekraïne een oorlog bestendigt die de voedsel- en energieprijzen omhoog jaagt en daardoor de armoede verergert. Die landen vinden dat de partijen over een vreedzame oplossing moeten gaan onderhandelen, zodat die prijzen weer dalen. Ook zijn veel Afrikaanse landen nog niet vergeten dat het Westen de beloften over de levering van coronavaccins nooit is nagekomen.
Bovendien kijken niet alle landen door een morele lens naar het conflict in Oekraïne, zoals het Westen. Als ze dankzij de westerse sancties voor weinig geld grondstoffen van Rusland kunnen krijgen of meer naar Rusland kunnen exporteren, zullen ze dat niet nalaten. Ook Europa zelf neemt nog steeds Russisch gas af, hoewel drastisch minder dan een jaar geleden.
China’s succes bij de landen die deel uitmaken van het mondiale Zuiden baart de EU en de VS terecht zorgen. De Amerikaanse oud-minister van Financiën, Larry Summers, waarschuwde dat de VS eenzaam dreigen te worden omdat het mondiale Zuiden zich liever associeert met China. Iemand uit een ontwikkelingsland had hem letterlijk verteld: ‘Van China krijgen we vliegvelden, van de VS een preek.’
Vorige week lekte een Brussels plan uit om het over een andere boeg te gooien in het Europese buitenlandbeleid. De EU wil landen als Brazilië, Chili en Nigeria met economische voordelen gaan paaien om ze uit de greep van China en Rusland te houden. In een multipolaire wereld is het niet langer vanzelfsprekend dat het mondiale Zuiden de kant van het Westen kiest.
Source: Volkskrant