In zijn biografie over Karel van het Reve vertelt Willem Melching dat Van het Reve lid was van de zogenaamde Burgemeestersclub, een geheime vereniging van ‘Allen die Burgemeester of Iets Anders willen worden of geweest zijn’. Andere vooraanstaande leden waren: oud-premier Joop den Uyl en zijn vrouw Liesbeth, oud-burgemeester Wim Polak en zijn vrouw Johanna, cabaretier Alexander Pola en diens dochter Clairy Polak. De beginselen van het gezelschap waren: ‘Hoewel onze Vereniging een vereniging is op strikt Nationale en Christelijke grondslag, kunnen, met speciale toestemming van het Bestuur, ook communisten, katholieken, joden, vrijmetselaars en moffen worden toegelaten. Andersdenkenden worden echter beslist geweigerd.’
Voor de jongere lezers onder u, van wie de meesten vermoedelijk onbekend zijn met deze stijlfiguur, vermeld ik: dit is ironie, wat inhoudt dat het omgekeerde wordt gezegd van wat wordt bedoeld. De beginselen zijn in hun dubbelzinnigheid bijzonder geestig en bevatten naar mijn bescheiden mening een diepe waarheid, die door publicatie van de biografie helaas niet meer geheim kan worden gehouden.
Van het Reve had een radicale opvatting over de vrijheid van meningsuiting. Die luidde: ‘Als je mag zeggen wat je wil, dan mag je ook zeggen wat je wil. Dan kan je niet zeggen “je mag zeggen wat je wil, behalve de dingen die wij op een lijstje hebben staan die je niet mag zeggen”.’ Van het Reve verdedigde ook het recht van Janmaats Centrumpartij om te vergaderen in Amsterdam. Annemarie Grewel – ‘het diakenvrouwtje in het Staphorst aan de Amstel’ – en haar PvdA-partijgenoot Jan van Dijk wilden zo’n vergadering verbieden, terwijl de Centrumpartij geen wettelijk verboden partij was.
In de meeste commentaren op de biografie wordt gezegd dat de opvattingen van Karel van het Reve nog altijd actueel zijn. Het lijkt me daarom de moeite waard ze eens toe te passen op het verzoek van de Nederlandse Publieke Omroep (NPO) om de zendgemachtigde Ongehoord Nederland (ON) na veertien maanden weer uit publieke bestel te gooien. ON kreeg over zijn programma’s drie schrobberingen van de NPO en die vindt dat het nu wel genoeg is geweest.
Volgens Van het Reve is de vrijheid van meningsuiting ‘ondeelbaar’, wat inhoudt dat je ook dingen mag zeggen die gemeen, abject en zelfs niet waar zijn. We zeggen allemaal weleens iets dat eigenlijk niet door de beugel kan en een keertje liegen hebben we ook allemaal weleens gedaan, met uitzondering misschien van Jezus. Met een belediging kun je naar de rechter, maar doorgaans loopt zo’n klacht op niets uit, al zijn rechters in dat opzicht momenteel wat gevoeliger voor de tijdgeest dan 25 jaar geleden.
Eerlijk gezegd heb ik een zwak voor Arnold Karskens, de baas van ON, die ik als oorlogsverslaggever altijd een moedige vent heb gevonden. Onder vuur door de korenvelden. Maar wegens gebrek aan erkenning – vond hij zelf – is hij geradicaliseerd naar de rechterzijde. Veel ON-programma’s vond ik vanaf het begin weerzinwekkend. De pro-Russische opstelling inzake de oorlog in Oekraïne is om misselijk van te worden. Met het Forum-konvooi – Baudet, Van Meijeren en Van Houwelingen – heeft NO een stelletje halve garen in huis gehaald. Dat itempje van zwart geweld tegen arme blanken was van een diepe kinderachtigheid. Op de barricade voor een Zwartepietenjournaal, ik word nu al moe van de energie die erin wordt gestopt. Dat die arme Paul Cliteur zich bij die onzin heeft aangesloten is pijnlijk en triest. Lachwekkend is de presentatie van Raisa Blommestijn en zielig zijn de commentaren van Eva Vlaardingenbroek, die Tucker Carlson van Fox News om zijn eerlijkheid prees en nu moet aanzien dat Tucker een grote leugenaar blijkt te zijn. Maar Eva is onlangs katholiek geworden, dus dat lost zich ongetwijfeld vanzelf op. Van die door Karskens uitgesproken columns springt mij ook spontaan het glazuur van de tanden, een mediatraining voor hem zou niet zo gek zijn.
Kortom, er is helemaal niets in ON waarmee ik mij verwant voel. Maar moeten ze ook weg?
De vrijheid van meningsuiting staat toe om weerzinwekkende dingen te zeggen. Wie weerzinwekkende uitingen wil verbieden, wordt zelf weerzinwekkend. Erg gevaarlijk wordt het ook wanneer je nepnieuws wilt gaan verbieden. Er was geen grotere anticommunist dan Karel van het Reve, maar een verbod op Russische propaganda zou zijn goedkeuring vast niet hebben weggedragen. Tegenspraak is in een democratie een krachtiger middel dan verbod.
Net als destijds tegen de Centrumpartij zijn er allerlei aangiften gedaan, maar bij mijn weten is Ongehoord nooit door een rechter veroordeeld. Het publieke bestel zegt alle geledingen van de Nederlandse samenleving te willen vertegenwoordigen, dus logischerwijs ook de groepen die in hun afwijkende mening stuitend of niet goed snik zijn.
De Amerikanen zitten met Fox News. Wij zitten door ons bestel met ON, niets aan te doen.
Source: Volkskrant