N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Interview | Inna Sahakyan, regisseur Het geanimeerde ‘Aurora’s Sunrise’ vertelt het opmerkelijke leven van Aurora Mardiganian, die de Armeense genocide overleefde en daar in 1919 een Hollywoodfilm over maakte.
Het is een vreemde relatie die regisseur Inna Sahakyan de afgelopen zeven jaar opbouwde met haar landgenoot Aurora Mardiganian (1901-1994). Als zij keek naar de teruggevonden fragmenten van de film Auctions of Souls uit 1919 voelde het alsof het haar dochter was. Maar als zij keek naar de interviews die Mardiganian aan het einde van haar leven gaf, voelde het soms als haar nieuwe oma.
Als 14-jarig meisje overleefde Aurora Mardiganian de Armeense genocide door het Ottomaanse Rijk die van 1915 tot pakweg 1920 tussen 1 en 1,5 miljoen Armeniërs het leven kostte. De mannelijke bevolking werd vermoord, vrouwen verkracht, verkocht of gedwongen tot dodenmarsen. Mardiganian wist te ontsnappen naar de VS, waar een boek over haar ervaringen een bestseller werd. De biografische roman trok de aandacht van Hollywood: ze speelde zelf de hoofdrol in de verfilming van haar leven: Auction of Souls.
De Armeense regisseur Inna Sahakyan, nu 45, maakte in 2014 kennis met het bizarre verhaal van Aurora. „Er was zowel in Armenië als internationaal veel aandacht voor de honderdste herdenking van de genocide”, vertelt zij begin april tijdens het Movies That Matter-festival in Den Haag. Collega’s in Canada gaven haar opnames van overlevenden die begin jaren negentig hun verhaal op camera hadden laten vastleggen. Daar zaten ook drie lange interviews met de toen hoogbejaarde Aurora bij.
Documentairemaker Sahakyan raakte geïntrigeerd en verdiepte zich in het leven van haar landgenoot. „De genocide is een trauma waarvan de impact op het Armeense volk moeilijk te begrijpen is”, legt ze uit. „De urgentie om de wereld duidelijk te blijven maken wat daar is gebeurd, lijkt na een eeuw alleen maar groter geworden.” Al was het maar om de hardnekkige Turkse ontkenning.
Het verhaal van Aurora maakt het Armeese leed tastbaar. „Zij past in een rijtje vrouwen die hun vreselijke ervaringen hoopten te vereeuwigen voor latere generaties. Denk aan Anne Frank met haar dagboek, of Malala Yousafzai met haar weblog. Zij vertellen hun verhaal voor de honderdduizenden vrouwen die dat niet konden.”
De kracht van beelden is ook niet te onderschatten, beklemtoont de regisseur: „Je ziet nu met de Russische invasie van Oekraïne ook hoe belangrijk het is dat de bevolking beelden kan maken en delen. Beelden zijn bewijs, dan kan niemand meer zeggen dat het fake news was.”
Sahakyan beschikte behalve over de interviews met de oude Aurora ook over zo’n 20 minuten aan scènes van Auctions of Souls die recent zijn teruggevonden. De hele film is verloren gegaan; onduidelijk is of het originele materiaal vergaan is, zoals veel fragiele filmrollen uit die tijd, of dat de Turkse overheid er een rol in heeft gespeeld. De rest van het verhaal besloot Sahakyan in te vullen met animaties.
Zij erkent schatplichtig te zijn aan Waltz with Bashir, een trendsetter op dit gebied. „Het is een goed alternatief als er geen beeldmateriaal van bepaalde gebeurtenissen voorhanden is”, stelt ze. „Maar je verlegt als documentairemaker wel een grens, want het wordt nog meer dan bij een montage een eigen interpretatie van feiten.”
Sommige details uit de oude interviews van Aurora Mardiganian vermeed ze. „Zij heeft haar eigen film Auction of Souls tientallen, zo niet honderden malen gezien”, legt Sahakyan uit. „Heel soms lijkt ze scènes uit de film te beschrijven in plaats van haar eigen herinneringen. Die fragmenten gebruiken we bewust niet.”
De regisseur is trots op het resultaat: Aurora’s Sunrise kreeg veel lof en won diverse prijzen. De gesprekken naderhand zijn zwaar, het publiek voelt veel behoefte om emoties en gedachten te delen met de maakster. „Mijn volgende film gaat over ouderen die in een verzorgingshuis een toneelclub hebben opgezet”, lacht Sahakyan. „In hun gesprekken komt de dood ook wel langs, ze weten dat ze in de laatste fase van hun leven zitten. Maar hun vrolijkheid is een fijne afwisseling na zeven jaar non-stop genocide in mijn hoofd.”
Animatie
Aurora’s Sunrise Regie: Inna Sahakyan. Lengte: 97 minuten.
Er zijn zo door de tijd heen verschillende pogingen gedaan om films te maken over de Armeense genocide, maar Aurora’s Sunrise maakt ze zo goed als overbodig. Deze grotendeels geanimeerde film vertelt het levensverhaal van overleefster Aurora (Arshaluys) Mardiganian (1901-1994), op wier boek Ravished Armenia (1918) het grotendeels verloren gegane stille Hollywoodepos Auction of Souls (1919) werd gebaseerd.
Mardiganian speelde de hoofdrol. Alhoewel, spelen: het was meer een herbeleven, re-traumatiserend, vertelt ze in het archiefmateriaal dat de Armeense regisseur Inna Sahakyan in haar film vaak gebruikt om de animatiescènes context te geven en naar de realiteit te halen. Ze is een ontroerende en intrigerende vrouw. Je wilt alles van haar weten.
Juist in de momenteel opnieuw gevoerde discussie in hoeverre filmbeelden re-traumatiserend kunnen werken (bijvoorbeeld in het afbeelden van de slavernijgeschiedenis en geweld tegen mensen van kleur) is Aurora’s Sunrise een belangrijke film. Aan het afbeelden van de verschrikkingen ontkomt hij niet, dat zou ook niet juist zijn. Maar de animaties creëren afstand en nabijheid tegelijkertijd. Sahakyan maakt rijkelijk gebruik van de Armeense verhalende, muzikale en beeldende tradities.
De zijderups is een terugkerend symbolisch motief: Mardiganians vader teelde zijderupsen, en de animaties zijn teder als zijdeschilderingen: vluchtig, transparant, dansend in de wind. Als herinneringen. Ongesponnen verhalen. Zoals op het moment dat Mardiganian haar door de Ottomaanse overheerser vernietigde huis en zijderupsplantage aantreft: een gordijn van bloeddoordrenkte draden, een rafeltapijt van doorgesneden levens. Deze beelden zijn onnadrukkelijk, en tegelijkertijd zo monumentaal.
NieuwsbriefNRC Film
De beste filmstukken, interviews en recensies van de nieuwste films
U kunt ons via dit formulier informeren over taalfouten of feitelijke onjuistheden, dat stellen wij zeer op prijs. Berichten over andere zaken worden niet gelezen.
Source: NRC