De dinsdag op 96-jarige leeftijd aan een hartstilstand overleden Harry Belafonte had een veelzijdig en zeer invloedrijk leven. Hij was zanger, acteur en de laatste decennia van zijn leven vooral burgerrechtenactivist die niet schroomde hoogwaardigheidsbekleders van links tot rechts de maat te nemen.
Belafonte scoorde in de jaren vijftig zijn eerste grote successen. Zijn lichte vibrato en zachtmoedige, wat hese stem leende zich uitstekend voor de mengvorm van folk en calypso die hij als zanger wilde populariseren. Bovendien had hij een groot charisma. Zijn knappe uiterlijk en opengeknoopte overhemden deden het goed op foto’s en de vroege televisieschermen. Belafontes album Calypso uit 1956 was in de Verenigde Staten het eerste album van een soloartiest (we schrijven dan vlak voor de doorbraak van Elvis Presley) dat meer dan een miljoen keer over de toonbank ging.
Grootste hit ervan was zijn bewerking van een Jamaicaans folkliedje Day-O dat in zijn versie vooral bekend werd onder de titel The Banana Boat Song. Het album stond vol met liedjes waarop zijn Caribische roots (zijn vader kwam van Martinique, zijn moeder was Jamaicaanse) naar voren kwamen. Belafonte zou al snel tot King Of Calypso gedoopt worden, waar ze in Trinidad weer niet blij mee waren, omdat ze daar claimden het genre te hebben uitgevonden en grootgemaakt.
Belafonte begon als toneelspeler en zat in de klas bij onder anderen Marlon Brando. Ook raakte hij bevriend met Sidney Poitier. Zijn vroege successen in New Yorkse theaters verschaften hem niet alleen gemakkelijker toegang tot een platenlabel als RCA Victor dat van hem een popster maakte. Ook Hollywood-regisseur Otto Preminger was gecharmeerd van Belafontes podiumpersoonlijkheid. Hij vroeg hem voor een rol in een bewerking van Bizets opera Carmen, Carmen Jones. Het werd in 1954 een succes en meerdere filmrollen volgden.
Belafonte bleef wel kieskeurig. In 1959 weigerde hij een aanbieding van Preminger voor een rol in diens verfilming van Porgy & Bess, die volgens Belafonte te veel om raciale stereotypes was heengebouwd. Zijn vriend Poitier nam de aanbieding wel aan.
Als zanger had Belafonte vooral succes met liveplaten als Belafonte: At Carnegie Hall (1959). Wel legde hij het eind jaren vijftig, begin jaren zestig in populariteit steeds meer af tegen rock-’n-roll en popmuziek van onder anderen Elvis Presley, The Beatles en Bob Dylan. En als acteur kreeg hij niet de juiste rollen aangeboden. Dus legde hij zich toe op een leven vol activisme, dat hij tot op hoogbejaarde leeftijd is blijven leiden.
Belafonte raakte bevriend met dominee Martin Luther King en was in 1963 betrokken bij de organisatie van diens protestmars in Washington, waar King zijn beroemde ‘ I Have A Dream’-speech hield. Belafonte’s eigen media-ervaringen hielpen hem met de juiste adviezen aan King voor het inzetten en in beeld brengen van celebrities voor de goede zaak.
Dat de grote media het in de jaren zestig moeilijk vonden zwarte en witte artiesten op één podium te zetten, en dat segregatie van rassen nog volop in de maatschappij aanwezig was, bewees bijvoorbeeld het tv-optreden met Petula Clark uit 1968. De witte zangeres raakte even de arm van Belafonte aan, wat een grote rel veroorzaakte en bijna tot gevolg had dat de uitzending werd geschrapt. Maar Belafonte hield voet bij stuk, zoals hij dat eigenlijk zijn hele leven deed.
Zijn aimabele voorkomen en nadrukkelijke optredens als voorvechter van burgerrechten en het opkomen voor minderheden maakte hem in 1987 de juiste opvolger van Danny Kaye als ‘goodwill’-ambassadeur voor Unicef. En hoewel hij als zanger nooit meer de successen heeft geëvenaard die hij in de jaren vijftig had, is hij altijd nauw betrokken gebleven bij de popindustrie.
Ook dat had te maken met zijn goede antenne voor marketing, zoals we dat nu zouden noemen. Hij was het die Nelson Mandela naar Amerika haalde toen deze in 1990 werd vrijgelaten. Ook was Belafonte een van de initiatiefnemers voor USA for Africa, het Amerikaanse deel van de door Bob Geldof in gang gezette inzamelingsactie door popmuzikanten om de honger in Afrika terug te dringen.
Hoewel acteren voor hem geen prioriteit meer was, wisten regisseurs hem nog regelmatig te strikken. Hij speelde in films van Robert Altman (The Player, 1992) en Kansas City (1996)) en kreeg op zijn 91ste nog een rol in de film BlacKkKlansman van regisseur Spike Lee. In 2014 ontving Belafonte een ere-Oscar die hij naast zijn vele onderscheidingen voor tv, muziek en filmwerk kon zetten.
Het weerhield hem er niet van president Obama publiekelijk te verwijten te weinig doen aan de rassenproblematiek en inkomensongelijkheid. Ook nam hij een zwarte miljonair uit de entertainmentindustrie als Jay-Z de maat door hem te verwijten te weinig voor de zwarte onderklasse op te komen. De rapper reageerde met het nummer Nickels and Dimes, met de woorden Mr. Day O, Major fail, een verwijzing naar het eerste en wellicht allergrootste hitsucces van Harry Belafonte.
Drie belangrijke liedjes uit het oeuvre van Harry Belafonte
Day-O, beter bekend als The Banana Boat Song is een Jamaicaans folkliedje geschreven door Irving Burgie dat in 1956 net als een ander liedje van Burgie, Jamaica Farewell door Belafonte op het album Calypso werd opgenomen. In Nederland werd het in 1972 door Andre van Duin de hitparade ingezongen als Het Bananenlied: ‘Waarom zijn de bananen krom? Als ze rechtop staan dan vallen ze om.’
The Midnight Special (1962): het eerste liedje waarop Bob Dylan te horen is, was het openingsnummer van de elpee met dezelfde titel die Belafonte in 1962 uitbracht. Dylan speelt er mondharmonika en zou later dat jaar pas onder eigen naam debuteren met het album Bob Dylan.
We Are The World: het liedje werd niet geschreven door Belafonte maar door Michael Jackson en Lionel Richie en geproduceerd door Quincy Jones. Maar Belafonte, die ook een van de zangers is (naast onder meer Bob Dylan, Ray Charles en Bruce Springsteen) was wel de initiatiefnemer om een Amerikaans vervolg te geven aan de Britse nummer-1 hit van Band Aid, Do They Know It’s Christmas?.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden