De uitvoeringsorganisatie is niet toegerust op de hogere aantallen asielzoekers die naar Nederland komen. Daardoor lopen de wachttijden op. Die leidden de afgelopen tijd al tot protesten in meerdere noodopvanglocaties.
‘Er zijn veel factoren die bijdragen aan de onrust’, zegt Sander Schaap van Vluchtelingenwerk Nederland. ‘Maar de belangrijkste is wel de onzekerheid over wanneer de asielprocedure begint. Mensen weten niet waar ze aan toe zijn, krijgen daar ook nauwelijks informatie over. De omstandigheden in de noodopvang zijn buitengewoon uitzichtloos: mensen mogen niet werken, hebben weinig te doen en nauwelijks privacy. Dat is misschien nog wel te dragen als je weet hoelang je moet wachten, maar dat is veelal onduidelijk.’
Gemiddeld duurt het drie maanden voordat asielzoekers hun eerste gehoor in de asielprocedure hebben, berekende de IND vorige maand. Maar daarop zijn grote uitzonderingen, blijkt onder meer uit verhalen die bewoners in de noodopvang in het Groningse Zuidbroek aan de Volkskrant vertellen.
Sommigen zouden deze week pas hun eerste gesprek hebben, ruim acht maanden nadat ze in Nederland zijn gearriveerd. Dat langverwachte gehoor werd een paar dagen van tevoren geannuleerd vanwege ‘een administratieve fout’, aldus de informatiebrief die de IND stuurde. De asielzoekers weten niet wat er aan de hand is en zeggen daarover ook geen verdere informatie te hebben gekregen.
‘De mensen snappen de systematiek niet meer’, zegt Schaap van Vluchtelingenwerk. ‘Ze zien bewoners die later binnenkwamen, eerder een gesprek krijgen.’ Het uitgangspunt is dat de aanvragen op volgorde van binnenkomst in Nederland worden behandeld, benadrukt de IND. Maar daarvan kan worden afgeweken ‘om logistieke redenen’.
De crisis in de asielopvang leidt voor de IND ook tot organisatorische problemen, merkt Vluchtelingenwerk. Doordat asielzoekers vaak moeten verhuizen van noodopvang naar noodopvang, is niet altijd duidelijk op welke locatie zij verblijven. De uitnodiging voor het gehoor wordt alleen per brief verzonden en die komt dan niet op de goede plek aan. ‘Dan is het gesprek wel gepland, maar komt er niemand opdagen’, zegt Schaap.
Normaal gesproken moet de IND binnen een halfjaar een beslissing nemen over een asielaanvraag. Vanwege de toegenomen aantallen is die termijn vorig jaar al verlengd naar vijftien maanden. Maar ook die haalt de uitvoeringsorganisatie niet altijd. Momenteel wachten bijna drieduizend asielzoekers en nareizigers al langer dan vijftien maanden op duidelijkheid. Een halfjaar geleden waren dat er nog duizend.
In afwachting van hun beslissing moeten nu meer asielzoekers langer in de opvang wonen. ‘Er is al een opvangcrisis’, zegt Schaap, ‘maar alleen al door de achterstanden van de IND gaat deze nog veel langer duren. Zo werkt het in de asielketen: als er op één plek een probleem is, dan is het hele systeem in de jaren erna uit balans.’ Mocht de IND erin slagen de achterstanden snel weg te werken – wat niet in de lijn der verwachting ligt – dan moeten gemeenten vervolgens veel meer statushouders huisvesten. En dat is weer lastig vanwege het gebrek aan sociale huurwoningen.
Meer personeel is volgens de IND geen oplossing voor de korte termijn. Het duurt gemiddeld negen tot twaalf maanden voordat een medewerker zelfstandig gehoren kan afnemen en beslissen. Ook moeten zij intensief begeleid worden door ervaren krachten die hun tijd nu goed kunnen gebruiken voor hun eigen werk. De uitvoeringsorganisatie hoopt de toenemende aantallen het hoofd te kunnen bieden door efficiënter te werken bij asielaanvragen van mensen uit landen als Syrië en Jemen, aangezien die sowieso een grote kans maken op inwilliging.
Het Centraal Bureau voor de Statistiek maakte dinsdag de asielcijfers bekend van dit eerste kwartaal: in vergelijking met de eerste drie maanden van vorig jaar kwamen er 7 procent meer asielzoekers naar Nederland. Dit jaar worden er fors meer mensen verwacht dan vorig jaar, bleek uit een prognose die half april naar de media werd gelekt: tussen de 67- en 76 duizend. Het kabinet werkt nog altijd aan een oplossing voor de problemen in de asielketen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden