Terecht constateerde onder andere Thomas van Huizen onlangs al dat de manier waarop het middelbare schooladvies vanaf 2023-2024 wordt samengesteld diverse nadelen heeft: minder ruimte voor de rol van de docent en meer voor de eindtoets, ondanks de gebreken van de eindtoets, zoals meetfouten. Een ander belangrijk probleem van de schooladviesprocedure blijft vaak onderbelicht: Er is niet langer één eindtoets, maar er zijn nu meerdere eindtoetsen, die helaas in zeer beperkte mate vergelijkbaar zijn. Deze beperkte vergelijkbaarheid zorgt ervoor dat de eindtoets het doel voorbijschiet.
Over de auteur
Nynke Douma is promovenda onderwijskunde aan de Rijksuniversiteit Groningen en doet onder andere onderzoek naar de overgang tussen primair en voortgezet onderwijs.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Sinds een wetswijziging in 2015 moet elke leerling in groep 8 (verplicht) een eindtoets maken. Deze wijziging had twee doelen. Het verplichten van de toets maakt het mogelijk om onderwijsresultaten te monitoren op nationaal niveau, om zo bijvoorbeeld te kunnen kijken of leerlingen landelijk goed genoeg kunnen rekenen. Dit is belangrijk om de kwaliteit en het niveau van het Nederlandse onderwijs te kunnen waarborgen. De toets geeft daarnaast een ‘objectieve’ second opinion voor ieder kind. Dit wordt vaak gezien als manier om te compenseren voor mogelijke vooroordelen in het advies van de leerkracht.
De beoogde doelen van de wetswijziging zijn lovenswaardig – maar er volgde een cruciaal amendement waarin werd voorgesteld om naast de Citotoets ook andere toetsen toe te staan. Naast een argument over de vrijheid van scholen om te mogen kiezen voor een toets, was er de angst dat Cito een te dominante speler in de markt zou worden, omdat zij naast de eindtoets ook andere producten aanbiedt. Scholen zouden dan misschien ook bij deze producten eerder voor Cito kiezen. De markt is daarom opengesteld voor eindtoetsen: naast de Centrale Eindtoets, beter bekend als de Citotoets, zijn er inmiddels 4 andere toetsen (IEP, Route 8, AMN en DIA-eindtoets) waaruit scholen kunnen kiezen.
Dit amendement heeft de doelstellingen van de oorspronkelijke wetswijziging onderuitgehaald. Ten eerste op het gebied van monitoren: het blijkt namelijk dat verschillende eindtoetsen in zeer beperkte mate vergelijkbaar zijn. Hierdoor kunnen de toetsen niet samen worden geïnterpreteerd. Sinds de ingang van de wet geeft de Onderwijsinspectie daarom aan het zicht kwijt te raken op de onderwijsprestaties.
Om dit te verbeteren hebben alle toetsen sindsdien een aantal gemeenschappelijke vragen. Dit heeft tot op heden niet het gewenste effect gehad: In ‘Onderzoek naar de kwaliteit van de normering eindtoetsen primair onderwijs 2022’ van Cito bleek dat de toetsen verder uiteenliepen dan gedacht, en in De Staat van het Onderwijs 2022 benoemde ook de onderwijsinspectie opnieuw dat ze het zicht op de eindtoetsen kwijt is. Dit resulteerde in incomplete gegevens over de onderwijsprestaties in De staat van het onderwijs, inclusief tabellen met vraagtekens.
Het amendement heeft ten tweede het beoogde doel van second opinion bemoeilijkt. Onderzoek laat zien dat de toetsen niet even goed voorspellen op welk niveau leerlingen terechtkomen, en dat het per toets en per jaar verschilt hoe vaak het toetsadvies hoger of lager uitvalt dan dat van de leerkracht. Een leerling heeft met de ene eindtoets dus meer kans op een hoger schoolniveau dan met een andere toets. Of de toetsen dus een objectieve second opinion opleveren, valt zeer te betwijfelen.
Vanaf 2023-2024 geldt dus een nieuwe wet, waarin ook meer toezicht wordt gehouden op de eindtoetsen. Mogelijk een oplossing, maar de vergelijkbaarheid vergroten blijft een uitdaging. Het lijkt alsof nooit overwogen is om het amendement terug te draaien, hoewel dat de problemen meteen weg zou nemen. Nu zitten we vast aan een amendement dat niet het onderwijs, maar de markt verder helpt. We zijn verder dan ooit van de doelen van de originele wetswijziging in 2015 en hebben intussen weer een nieuwe wet, die deze problematiek ook niet lijkt op te lossen. In de huidige vorm schiet de eindtoets de originele doelen voorbij. Als het wenselijk is gebruik te maken van een eindtoets, zou dat één en dezelfde eindtoets moeten zijn.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden