Howard, een drukke carrièreman, is na een lange werkdag onderweg naar huis. Tijd om een prakje op te warmen en zijn bad vol te laten lopen heeft hij niet. Dus belt Howard al rijdend – toen kon dat nog – met een computersysteem in zijn huis dat hem al die vervelende huishoudelijke klusjes uit handen kan nemen. Even later zien we Howard poedelnaakt in zijn bubbelbad glijden. Drukke carrièreman Howard heeft toch maar weer een uurtje of twee op zijn volle dag teruggewonnen.
Geschiedenisprogramma Andere tijden bood zaterdagavond een koddige terugblik op de technologische vergezichten in de jaren tachtig. Tijdsbesparing leek toen het belangrijkste doel. Enthousiaste pleitbezorger van dit aandoenlijk technochauvinisme, het idee dat technologie het superieure antwoord op alles is, was uiteraard Chriet Titulaer. Wekelijks leidde de astronoom met het iconische ringbaardje massa’s tv-kijkers rond door zijn Huis van de Toekomst, om te laten zien wat de dekselse uitvinders nu weer voor handigs hadden bedacht.
Een oven die recepten voorleest!
Een pasjessyteem om je huis binnen te komen!
Een glazen dak dat op bevel (‘Dak open!’) openklapt!
Ja, nu zijn we allemaal overtuigde tech-pessimisten, met zeker twee of drie zorgelijke anekdoten paraat over de kwaadaardige fratsen van artificiële intelligentie en algoritmen. Maar destijds waren we vooral blijmoedige tech-believers, met Titulaer als onze onfeilbare afgod.
Andere tijden dook iets verder terug in de tijd om te achterhalen waar dat optimistische geloof in technologische vernieuwing vandaan kwam. Uiteraard stuit je dan op de Tweede Wereldoorlog en de behoefte om af te rekenen met dat tijdperk van destructie en moreel falen.
Optimisme was het antwoord. De mens is niet van nature slecht, hij kan boven zichzelf uitstijgen, als hij maar de tijd en ruimte krijgt om aan zijn creatieve ik toe te komen. Technologie, bijvoorbeeld in de vorm van ovens die recepten voorlezen, kan ons daarbij helpen.
Komen we vervolgens bij de huidige tijd aan. Wat heeft dat tech-optimisme ons opgeleverd, vraagt Andere tijden zich af. Hebben de tijdbesparende technologische vorderingen ons inderdaad veranderd in verlichte wezens, die in de avonduurtjes schilderen, James Joyce lezen, en een en al aandacht zijn voor onze naasten?
Natuurlijk niet. Zie ons zitten met al die buitgemaakte tijd: we verlummelen hem op onze telefoonschermpjes, achter onze laptops.
‘Verstrooide tijd’ noemen we dit tegenwoordig. De term is gemunt door journalist Koen Haegens, die erover schrijft in zijn boek Op zoek naar de verstrooide tijd. Vorige week oordeelde Haegens in de Volkskrant snoeihard over al dat gescroll en getwitter op onze schermpjes: ‘Zonder hoogtepunten en in feite betekenisloos.’
Arme Chriet Titulaer, dacht ik na afloop van Andere tijden. Al dat optimistisch geloof in de verlossende kracht van technologie en uiteindelijk verstrooien we de vrijgekomen tijd als zombies. Blij dat hij dat niet meer hoeft mee te maken.
Oké, dag, ik moet weer TikTok-bingen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden