Elk jaar rond deze tijd houdt de vicevoorzitter van de Raad van State zijn deftige ‘Beschouwing’ bij de presentatie van het jaarverslag. Dit keer spaarde Thom de Graaf de roede niet. Niet alles kan en zeker niet tegelijkertijd, hield hij zowel het kabinet als de Kamer voor, in de geest van Johan Remkes die het citaat weer van Willem Drees had. De Kamer moet de lust tot meebesturen bedwingen en ophouden wetten aan te passen tot ze onwerkbaar en onbegrijpelijk worden. Kamerleden moeten ophouden om elk leed te willen bestrijden, want dat kan de overheid helemaal niet. Het kabinet krijgt om dezelfde reden op zijn falie. De Graaf wees terecht op de merkwaardige compensatiedrang die zich van de overheid heeft meester gemaakt om bestuurlijke blunders te willen goedmaken.
Deze week zagen we daarvan een demonstratie. Een kabinetsdelegatie toog naar Groningen om te onderhandelen over de ‘ereschuld’ als gevolg van de aardbevingsschade. Ongekozen commissaris René Paas had met opgestoken zeil 30 miljard geëist, en na enig soebatten 20 miljard gekregen. Ik vraag me af waar die neiging tot het betalen van aflaat vandaan komt – aflaten zijn in de 16de eeuw door het Concilie van Trente afgeschaft. Het ziet ernaar uit dat de overheid steeds minder het algemeen belang vertegenwoordigt, en steeds meer toegeeft aan de neiging om de samenleving radicaal te verdelen in daders en slachtoffers. In zo’n toestand helpt heel hard roepen dat jij ook pijn hebt, en ik zag dan ook een tijdje geleden LTO-leider Sjaak van der Tak bij Buitenhof met een uitgestreken gezicht boven op de stikstofmiljarden voor zijn boeren nog eens 8 miljard extra opeisen.
Thom de Graaf wees erop dat er helemaal geen rechtsregel bestaat die verplicht tot compensatie. In de recente Thorbecke-lezing van Pieter Omtzigt kwam ook de aandrang om goed te maken ter sprake. Op zeker moment werd hij gebeld vanuit het Catshuis, door een enthousiaste staatssecretaris Van Huffelen. Ze hadden net besloten om elke toeslagenouder zonder omhaal 30 duizend euro toe te kennen en of hij dat niet een mooi gebaar vond. Dat vond Omtzigt niet, bijvoorbeeld omdat dit gulle gebaar intussen 5 miljard heeft gekost. Vooral zat hem dwars dat dit besluit was genomen in het Catshuisberaad, een officieel niet bestaand gremium net als de klimaattafels. Er vallen beslissingen, maar het ontbreekt aan elke parlementaire controle. Dat roept de vraag op wie er nog nee kan zeggen tegen het Groningse ereschuldberaad op andermans kosten.
Ook Thom de Graaf had het over rammelende besluitvorming, maar hij nam een andere afslag dan Omtzigt. Volgens de vicevoorzitter zijn slecht gemaakte wetten kwalijk omdat zij de ‘grote en urgente opgaven’ in de weg staan. ‘Opgaven’ is een bestuurlijk modewoord dat je even moet proeven op de tong. In de Beschouwing komen ‘de opgaven’ 25 maal voor. Wie is hier de meester die de opgaven uitdeelt, en wie de leerling die ze moet maken? Onder De Grote Urgente Opgaven vallen stikstof, klimaat, huisvesting en asiel.
Dat zijn niet toevallig allemaal onderwerpen die direct of indirect samenhangen met Europese wetten. Ineens is het gezegde van Drees dat niet alles tegelijk kan helemaal verdwenen. Boeren moeten vanwege het stikstofslot hun aardappels vóór 1 oktober hebben gerooid, en als het aan minister Jetten ligt wordt de benzine schreeuwend duur terwijl de inflatie alles behalve beteugeld is. Maar de vicevoorzitter die zo-even zijn klas bestraffend toesprak vanwege onuitvoerbare en onbegrijpelijke wetten, mompelt nu vol ontzag over Europees recht en internationale normen die moeten worden geïmplementeerd. Ligt het aan het D66-dna van Thom de Graaf, op grond waarvan zijn partijgenoot Laurens Jan Brinkhorst ooit bij motie liet vastleggen dat de Europese integratie geen hinder mocht ondervinden van onze nationale grondwet?
Dan is Pieter Omtzigt, eenvoudig Kamerlid, toch dapperder en consequenter. Volgens hem ligt de kern van ‘slecht bestuur’ in wat hij met een knipoog ‘besluiten elders’ noemt. Net als Catshuisberaden en klimaattafels, valt ook de Europese wetgeving onder besluiten elders. Iedereen kent het belang van de habitatrichtlijn of de klimaatwetten van Timmermans. Maar de checks-and-balances die horen bij Nederlandse wetgeving ontbreken; er is geen fatsoenlijke parlementaire behandeling, geen uitvoeringstoets en ook geen voorgeschreven advies van nota bene Thom de Graafs eigen Raad van State.
Een slechte democratische procedure leidt vanzelf tot slechte besluiten, zei Omtzigt in zijn lezing. In een serieuze democratie moeten onwerkbare of onhaalbare besluiten kunnen worden teruggedraaid. In de huidige praktijk is aanpassing van een eenmaal aangenomen Europese wet vrijwel onmogelijk. U herinnert zich hoe liefst vier ministers voor de vorige zomer naar Brussel togen om ruimhartigheid af te smeken in de omgang met stikstof. Zij kregen van de Europese Commissie – ‘hoeder van de verdragen’ – nul op het rekest. Dat zal ook Mark Rutte overkomen als hij, zoals beloofd, in Brussel een strenger asielbeleid gaat regelen. Een doos sigaren voor Thom de Graaf als hij hieraan een volgende deftige Beschouwing wil wijden.
Source: Volkskrant