‘Dit is misschien onze laatste kans’, zegt de socialistische Europarlementariër Juan Fernando López Aguilar. Als de EU-landen komend half jaar geen akkoord bereiken over een eensgezind migratiebeleid, rest de zege van de mensensmokkelaars. Erg hoopgevend voor het kabinet, dat rekent op steun van Europa om de instroom van migranten te verlagen, klinkt dat niet.
Het Europees Parlement zette de EU-landen donderdag alvast voor het blok. Met grote meerderheid steunden de parlementariërs een serie vergaande voorstellen voor een echt Europees asielbeleid, inclusief de verplichte spreiding van asielzoekers over lidstaten. López Aguilar, die meeschreef aan de plannen, weet dat asielquota de spreekwoordelijke rode lap zijn voor nogal wat lidstaten. Zijn antwoord is, gesteund door het parlement: doorduwen! ‘Wanneer een land wordt overspoeld door migranten, is het onacceptabel dat er geen solidariteit is.’
Het is op zich een stap vooruit dat het parlement zijn positie heeft bepaald. Niks te vroeg ook, de aanzet van de Europese Commissie (Nieuw Pact voor Migratie en Asiel) dateert immers van september 2020. Een totale verdeeldheid tussen de politieke fracties zorgde voor de impasse van de afgelopen tweeënhalf jaar. Daarbij moest het parlement ook nog afscheid nemen van een aanzienlijk ambitieuzere opstelling uit 2017. CDA-Europarlementariër Jeroen Lenaers, die deelnam aan de onderhandelingen, bestempelt het nu ingenomen standpunt als ‘realistisch’.
Van de verschillende voorstellen is de screening van migranten bij aankomst het minst omstreden. Een eerste snelle check bij de grens op identiteit, gezondheid en veiligheid (is het een terrorist of niet?) moet in principe binnen vijf dagen gebeuren. Maakt een migrant kans op een verblijfsvergunning, dan stroomt hij door naar de gewone asielprocedure. Zo niet, en dat geldt voor een groot deel van de migranten, dan volgt een speciale grensprocedure met als doel dat de mensen die terug moeten, ook daadwerkelijk teruggaan. Nu gebeurt dat mondjesmaat.
GroenLinks-Europarlementariër Tineke Strik, die nauw betrokken was bij dit deel van de voorstellen, kan ermee leven omdat er – voor het eerst – maatregelen tegen pushbacks (illegaal terugduwen en wegjagen van migranten door grensbewakers) zijn opgenomen. ‘Hiermee hebben we eindelijk een instrument om deze grove en gewelddadige schendingen van het recht op asiel te bestrijden.’
De confrontatie met de lidstaten dreigt over de voorstellen voor ‘migratiebeheer’, lees: wie vangt de migranten op als ze eenmaal zijn toegelaten? Het parlement wil dat als de druk op een lidstaat oploopt (onverwacht veel instroom) en tijdens crisissituaties zoals in 2015, alle EU-landen verplicht worden bij te dragen. Niet alleen met het sturen van tenten en personeel, maar ook met het overnemen van asielzoekers uit lidstaten als Italië, Griekenland of Oostenrijk. Die landen kunnen de toestroom immers niet meer verwerken. De Commissie bepaalt of die crisissituatie er is en hoe groot de bijdrage van landen moet zijn. ‘Bindende solidariteit’ noemt López Aguilar dat. Schuurt dat begrip op zich al (solidariteit en dwang), het wekt nog veel meer frictie op in de lidstaten.
De EU-landen zijn vooralsnog ver verwijderd van een gezamenlijke positie, de verdeeldheid is groot. Werk aan de winkel dus voor staatssecretaris Eric van der Burg (Asiel en Migratie), die in Brussel aan tafel zit. Vooral de Oost-Europese landen (Polen en Hongarije voorop, maar ook de Baltische lidstaten) willen niets weten van in Brussel afgesproken asielquota. Verder zitten de EU-landen niet te wachten op de zware rol voor de Commissie bij het afkondigen van een noodsituatie en het vaststellen van de quota.
Of de EU-landen erin slagen voor de zomer hun inzet te bepalen, nodig om de onderhandelingen met het parlement te beginnen, wordt in Brussel alom betwijfeld. ‘Geen nieuwe loopgraven’, bezweert VVD-Europarlementariër Malik Azmani. Hij wijst op de snel stijgende aantallen asielzoekers, naast de stroom vluchtelingen uit Oekraïne. ‘De EU moet nu leveren.’
Europarlementariërs als López Aguilar en Strik menen dat de dwarsliggers moeten worden overstemd. Dat is in het parlement ook gebeurd, maar de lidstaten zijn getraumatiseerd op dit punt. Het wegstemmen van de bezwaren tegen asielquota van Polen en Hongarije in 2015 heeft het migratiedebat sindsdien verlamd.
Er dreigt een situatie die López Aguilar, Lenaers en Strik absoluut niet willen: een standpunt van de lidstaten dat zo verschilt van de positie van het parlement, dat een akkoord onmogelijk is en de chaos aanhoudt. Met steeds meer wrakke bootjes vol migranten op de Middellandse Zee, steeds meer drenkelingen, steeds meer illegale doorstroom van zuidelijke naar noordelijke lidstaten, alsook meer migranten die via de Balkan en andere routes in Europa arriveren. ‘We kunnen niet meer wegkijken’, zegt Azmani. ‘Het water staat de lidstaten aan de lippen.’
Lenaers en Strik blijven niettemin optimistisch. Beiden vinden, net als Azmani, dat het parlement donderdag zijn hand heeft uitgestoken naar de lidstaten. De tijd dringt, niet alleen om humanitaire redenen, maar ook vanwege de politieke situatie: vanaf voorjaar 2024 begint de campagne voor de Europese verkiezingen en valt de Brusselse wetgevingsmachine stil tot er in het najaar een nieuwe Commissie zit.
Nederlandse Europarlementariërs benadrukken dat zelfs met een akkoord over een Europees asielbeleid de instroom van asielzoekers naar Nederland nog niet is verlaagd. Daarvoor zijn afspraken nodig met de landen van herkomst en doorgang, zoals Tunesië. ‘Het moet voor economische vluchtelingen duidelijk zijn dat het geen zin heeft om de levensgevaarlijke overtocht te maken. Anders blijft Europa dweilen met de kraan open’, aldus Azmani.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden