Maandag knetterde het tijdens een Kamerdebat over de nieuwe klimaatplannen van D66-minister Rob Jetten. Vooral VVD-Kamerlid Silvio Erkens ging er hard in. ‘Het lijkt wel alsof het een doel op zich is dat klimaatbeleid pijn moet doen’, wierp hij Jetten voor de voeten.
De klimaatminister heeft het gewaagd een verdubbeling van de aankoopbelasting voor diesel- en benzineauto’s (bpm) voor te stellen, plus een verhoogde bijmengverplichting van biobrandstoffen in benzine en diesel.
Yvonne Hofs is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën, economische zaken en landbouw, natuur en visserij.
De verdubbeling van de bpm komt niet uit Jettens koker. Het voorstel maakt deel uit van een pakket klimaatmaatregelen dat een ambtenarenwerkgroep onder leiding van oud-CPB-directeur Laura van Geest vorige maand publiceerde. Het kabinet had Van Geest om advies gevraagd, omdat het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) in november concludeerde dat het bestaande kabinetsbeleid niet volstaat om de gestelde klimaatdoelen te halen. In het coalitieakkoord is afgesproken dat het kabinet in dat geval direct bijstuurt.
In plaats daarvan stelde het kabinet de besluitvorming uit tot dit voorjaar. Het nieuwe klimaatpakket moet voor 1 mei bekend zijn, want anders kan het PBL het niet meenemen in de volgende jaarlijkse doorrekening die voor oktober op de rol staat.
Het kabinet gaf de werkgroep de expliciete opdracht met voorstellen te komen uit de categorie normeren en beprijzen. ‘De huidige beleidsmix is sterk gericht op subsidies en vrijwillige aanpassingen. Om het tempo van de transitie te versnellen, is aanvullend normerend en beprijzend beleid nodig’, schrijft de werkgroep in zijn adviesrapport. ‘De klimaatdoelen vragen om scherpe politieke keuzen en vergaand beleid.’ Het rapport stelt dat het kabinet 22 megaton extra broeikasgasreductie moet realiseren om het klimaatdoel voor 2030 (55 procent CO2-reductie ten opzichte van 1990) met zekerheid te bereiken.
Maar het kabinet heeft niet voor niets hoofdzakelijk gekozen voor subsidiëring. Dat is een positieve prikkel om burgers en bedrijven tot vrijwillige gedragsverandering te verleiden, terwijl normeren en beprijzen dwang en lastenverzwaringen impliceren. Voor het pijnigen van kiezers en achterbannen schrikken politici meestal terug.
De vleesbelasting die de werkgroep voorstelt, haalde dan ook niet eens de vergadertafel. De verdubbeling van de bpm stuit volgens ingewijden op een veto van VVD, CDA én ChristenUnie. Deze partijen willen liever geen maatregelen die de koopkracht, die toch al onder druk staat, aantasten. Erkens spreekt van ‘burgertje pesten’ en noemt de werkgroepvoorstellen ‘wereldvreemd’.
De drie rechtse partijen staan evenmin te springen om lastenverzwaringen voor het bedrijfsleven, zoals een hogere CO2-heffing voor de industrie. CDA-Kamerlid Henri Bontenbal wees er maandag op dat het PBL nog bezig is met een studie naar de effecten van zo’n tariefsverhoging. Jetten moet daar volgens Bontenbal op wachten, en niet nu al tot een verhoging besluiten waarvan hij de gevolgen niet kan overzien.
Ook de resterende klimaatopgave voor de landbouw (4 megaton) zal voor 1 mei niet worden ingevuld. De coalitie wil wachten op het landbouwakkoord. Of dat 4 megaton oplevert, is echter de vraag, want CO2-reductie is niet het hoofddoel van dat overleg.
Tijdens het commissiedebat bleek dat het volledig dichten van het CO2-gat van 22 megaton voor het kabinet niet heilig is. De VVD-minister van Economische Zaken, Micky Adriaansens, zei in maart al de noodzaak tot een extra klimaatinspanning niet in te zien. VVD, CDA en ChristenUnie willen een deel van de extra klimaatopgave invullen met maatregelen die al waren aangekondigd, maar door het PBL niet zijn meegerekend omdat ze te onzeker zijn.
Het gaat onder andere om de maatwerkafspraken met twintig grote industriële CO2-uitstoters. Adriaansens is met vier van die bedrijven intentieverklaringen overeengekomen voor een flinke CO2-reductie. Alleen zijn dat geen bindende afspraken. Of die uitstootverlaging gerealiseerd wordt, is van veel factoren afhankelijk. Precies daarom rekende het PBL de beoogde opbrengst vorig jaar niet volledig mee. Hetzelfde geldt voor elektriciteitscentrales die op waterstof draaien en de verhoogde inzet van biogas.
VVD, CDA en CU willen dat Jetten deze plannen zo snel mogelijk concretiseert. Zij vinden het onnodig veel nieuwe maatregelen te nemen zolang de oude niet zijn ingevuld. Maar het ‘hard maken’ van die voorgenomen maatregelen gaat vrijwel zeker niet lukken voor de volgende PBL-klimaatanalyse.
Daardoor is de kans groot dat het PBL ook eind dit jaar weer zal concluderen dat het klimaatbeleid tekortschiet. Dit terwijl het kabinet naar aanleiding van diezelfde conclusie vorig jaar juist beloofde er een schep bovenop te doen. In plaats daarvan sorteert de coalitie nu voor op het nemen van relatief kleine maatregelen. De zoektocht naar de resterende megatonnen schuift dan door naar volgend jaar.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden