‘Het kabinet moet heldere keuzes maken. Een tussenoplossing, ergens tussen centraal en decentraal in, geeft onduidelijkheid. De afgelopen periode vond ik de sturing vanuit de overheid warrig. Naast de lumpsum waren er tal van doelsubsidies. Dat is een onoverzichtelijk geheel geworden.
‘Ik ben voorstander van een decentraal systeem, met een beperkt aantal doelsubsidies. De politiek gaat over ‘wat’, de school gaat over ‘hoe’. Hoe meer de overheid stuurt op ‘wat’, hoe dichter zij komt bij het ‘hoe’. De Onderwijsraad concludeerde dat de lumpsum het minst slechte systeem is, dat het beste recht doet aan de verschillen per school. Daar sluit ik me bij aan.
‘Nu werken we met zogenoemde kerndoelen. De minister vindt die doelen te vaag en wil nauwkeuriger vastleggen wat leerlingen moeten weten, zodat je beter kunt meten of kinderen de stof beheersen en de resultaten tussen scholen kunt vergelijken. Dan worden het beheersingsdoelen. Dat leidt vooral tot meer toezicht. Ik denk dan: ik heb het gras nooit harder zien groeien door eraan te trekken.
‘Het is de vraag of dit plan het juiste instrument is om iets aan de dalende basisvaardigheden te doen. Die worden ook veroorzaakt door brede maatschappelijke ontwikkelingen, zoals digitalisering.
‘De minister zegt dat de klas en de leraren weer ‘op 1’ moeten staan, waarmee hij suggereert dat dat nu niet zo is. Daar heb ik me erg aan gestoord. Onze leerlingen en medewerkers hebben altijd centraal gestaan en dat zal ook altijd zo blijven.’
De plannen van Wiersma
Minister Wiersma wil ‘glasheldere doelen’ formuleren waarop leerlingenprestaties worden beoordeeld en de Onderwijsinspectie daar actiever op laten toezien. Ook wil hij de lumpsum-gelden, waarbij scholen een jaarlijks budget naar eigen inzicht kunnen besteden aan materiaal en personeel, tegen het licht houden. Door die minder vrijblijvend te maken, kan hij scholen die ondermaats presteren sneller bijsturen. Bijvoorbeeld door ze te dwingen om wetenschappelijk bewezen lesmethoden te gebruiken. De rol van de overheid ten aanzien van het onderwijs moet, als het aan de minister ligt, veranderen van ‘afstandelijk’ naar ‘betrokken’. Dat is een forse trendbreuk met de afgelopen decennia, waarin vooral schoolbesturen sturend waren.
‘De onderwijsresultaten in Nederland zakken al tien jaar. Iedereen ziet het gebeuren, maar niemand kan er wat aan doen. Wat de minister nu doet, is de controle terugpakken. Het onderwijs verbetert daardoor niet automatisch, maar we kunnen er tenminste iemand op aanspreken.
‘De wet stelt dat scholen gaan over het ‘hoe’ en dat de overheid over de kwaliteit gaat. Het is altijd spannend waar kwaliteitszorg ophoudt, maar de overheid mag concretere eisen stellen. Bijvoorbeeld door scholen te dwingen om bewezen succesvolle lesmethodes te gebruiken, zoals de minister voorstelt.
‘Natuurlijk gaat dat ten koste van de onderwijsvrijheid, scholen gaan daardoor meer op elkaar lijken. Het zorgt ook voor meer continuïteit. Ik vermoed dat niet iedereen daar blij mee is, maar ik wel.
‘Er zijn goede schoolbestuurders, waaronder mijn eigen, maar ik spreek ook schoolbestuurders die geselecteerd lijken op hun onterechte zelfvertrouwen. Scholen zijn daar de dupe van. Ik ben daarom blij dat de minister schoolleiders een sterkere positie wil geven.
‘In andere landen verbetert de onderwijskwaliteit dankzij centrale controle. Zo is het Verenigd Koninkrijk, dat berucht was om zijn beroerde onderwijs, nu bezig aan een opmars.’
‘We hebben inderdaad uitdagingen als onderwijs. We toetsen soms zonder te weten wat we meten of waarom we dat doen. En natuurlijk maken wij ons ook zorgen over de basisvaardigheden.
‘Maar de oplossing voor die problemen moet niet van buitenaf komen. Dat moeten we aan het vakmanschap van de leerkracht overlaten. Zoals het nu georganiseerd is, hebben leraren daar geen tijd voor.
‘Werken met bewezen methodes is geen garantie voor onderwijskwaliteit. Als je een bewezen methode volgt, maar niet op de goede manier of zonder goed naar de kinderen te kijken, dan ontbreken de randvoorwaarden om de methode te laten renderen alsnog.
‘Het is de vraag wat voor type leerkrachten wij in Nederland willen. Wil je van leerkrachten uitvoeringsinstanties maken? Of een professional met een zelfnormerend vermogen, die zelf bepaalt welke methode het meest geschikt is. Ik wil scholen waar dat tweede normaal is.
‘Het helpt om duidelijker voor ogen te hebben wat kinderen aan het eind van groep acht moeten weten. We zijn niet voor niets begonnen met het Nederlands Kennis Curriculum. De minister gaat uit van een te eenvoudige werkelijkheid, terwijl onderwijs juist heel complex is.’
‘Minister Wiersma schiet in de reflex van controle en dwang. Dat is niet per se goed voor het onderwijs.
‘Er zijn inderdaad redenen om je zorgen te maken over het onderwijs, vooral over bepaalde basisvaardigheden. Maar het is niet goed om terug te gaan in de tijd, zoals minister Wiersma met dit strakke toezicht eigenlijk doet. Wiersma’s voorgangers hebben schoolbesturen juist meer autonomie gegeven. Daar is in 2017 ook het inspectiekader op aangepast en daar zitten goede kwaliteitswaarborgen in.
‘De sterke opbrengstgerichtheid van vóór die tijd werkte ook niet goed. Dat concludeerde het rapport De staat van het onderwijs uit 2017. We hebben twintig jaar lang op lezen en rekenen geduwd, zonder effect. De motivatie van leerlingen en leraren is drastisch gezakt in die tijd.
‘Controle en dwang zijn bovendien negatief voor het imago van het onderwijs. Het grootste probleem is nu het lerarentekort. Als je de ruimte van leraren verder inperkt, krijgt het onderwijs een slechter imago en loopt het lerarentekort nog verder op.
‘De subsidieverstrekking lijkt momenteel op een loterij. Bepaalde thema’s zijn in opmars en daar worden dan speciale subsidies voor bedacht. Scholen die daar op een handige manier aanspraak op maken, krijgen veel subsidie. Daar moet de minister wat aan doen.
‘Maar de lumpsum-financiering is niet voor niks bedacht, die werkwijze geeft vrijheid aan de scholen en dat is een groot goed. Het is kort door de bocht om terug te gaan naar een rigide manier van geld verstrekken onder allerlei voorwaarden.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden