Een man als een dier in een glazen kooi, wachtend op zijn ‘proces’ in een Moskouse rechtszaal. Journalist Evan Gershkovich zag het al vaker en schreef er dikwijls over, onder meer voor The Wall Street Journal. Samen met andere journalisten en fotografen zag hij hoe in 2020 Ivan Safronov, voormalig assistent van het hoofd van het Russische ruimteagentschap en echtgenoot van de Russische journalist Ksenia Mironova, in diezelfde kooi stond. Gershkovich keek ernaar vanaf de andere kant van het glas, de vrije kant, en hoorde hoe Safronov werd veroordeeld tot 22 jaar gevangenis.
Hoe een leven kan lopen. Afgelopen dinsdag bevond hij zich ineens zelf in dat hok. Hij keek door het glas vanaf de verkeerde zijde. Ondanks alles moet de ironie van de situatie hem niet zijn ontgaan: een Amerikaanse correspondent in Rusland, geboren uit Joodse ouders die beiden de toenmalige Sovjet-Unie ontvluchtten en een veilig bestaan opbouwden in de Verenigde Staten, voor henzelf en vooral voor hun twee kinderen, van wie er een nu is opgepakt en door de Russische overheid beschuldigd van spionage. Dat verzín je toch niet, pleegt men dan ongelovig te zeggen, en jammer genoeg klopt dat dus. Dit gebeurt echt.
Het was de eerste keer dat de 31-jarige Gershkovich weer in de openbaarheid verscheen, sinds hij op 29 maart werd gearresteerd in Jekaterinenburg, waar hij al zes jaar woonde en waar hij op dat moment werkte aan een verhaal over het Russische huurlingenleger Wagner. In de rechtbank in Moskou had zich de internationale en Russische pers verzameld, waaronder veel collega’s en vrienden. Op de vele foto’s die verschenen nadat ze hem even hadden mogen zien, worden hun gezichten en camera’s weerspiegeld in het blinkende glas van de kooi.
‘Evan, hou vol!’, riep een van hen. Want natuurlijk hadden ze allemaal het lange horrorartikel gelezen dat The Washington Post onlangs publiceerde over de beruchte Lefortovo-gevangenis, waar gevangenen in volstrekte isolatie zitten en waar geen geluid te horen is. Op die sinistere plek slijt Gershkovich nu zijn dagen.
Uitgebreid schreven de journalisten na afloop van het persmoment over het blauwgeblokte overhemd van hun collega. Ze schreven dat zijn polsen rode sporen van handboeien hadden vertoond, dat hij bleek was geweest, maar dat hij boven alles zo’n montere indruk had gemaakt. ‘Doodnormaal, vers geschoren, vriendelijk zelfs, ondanks alle vijandigheid’, stelden ze bij Slate vast. Gershkovich had gelachen, sterker nog: ‘gestraald’, zoals ze van hem gewend waren, merkten anderen op. Het leek alsof ze zichzelf opgelucht uit de put schreven.
Aan de andere kant van het glas deed ook Gershkovich zijn best. Hij ijsbeerde door zijn krappe behuizing, overlegde met zijn advocaten (allemaal te zien op videobeelden) en poseerde – inderdaad – glimlachend voor de camera’s, de armen resoluut voor zijn borst gevouwen. Achter hem, op het bankje, lag de toespraak die hij later achter gesloten deuren zou voorlezen en waarin hij zou vragen om in afwachting van zijn proces te worden vrijgelaten, een verzoek dat door de Russische rechter werd afgewezen.
Wat kun je doen tegen zulk gepantserd totalitair machtsvertoon, tegen het beeld van jezelf als staatsgevaarlijk wezen in een hok, wetende dat de hele wereld en je ouders meekijken? In elk geval niet verslagen ogen. Een vers overhemd aantrekken, de mouwen opstropen, fris en strijdbaar lijken, glimlachen. Een tegenbeeld creëren, een diapositief van de verdachte die men in je ziet. Meer beeldvormende macht heb je op zo’n moment, zelfs als doorgewinterde Ruslandcorrespondent, helaas niet.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden