Op de flanken van de groengele dubbeldekker die vrijdagmiddag op de stoep van de Rotterdamse rechtbank is neergezet, steekt Richard de Mos een vinger in de lucht – een verwijzing naar de ‘lijst 1’ waarmee hij de gemeenteraadsverkiezingen naar zijn hand zette. De Richard de Mos van vlees en bloed staat vrijdagmiddag bezweet maar opgelucht naast de bus om zijn zojuist herwonnen vrijheid met zijn aanhangers te vieren.
Weg is het ‘zwaard van Damocles’. Voorbij is de ‘gijzeling’ die partijgenoot Rachid Guernaoui en hij 3,5 jaar lang hebben moeten doorstaan nadat de politie hun huizen was binnengevallen. Een feestje die avond is dan ook een inkoppertje, zegt De Mos. ‘Al moeten we voorzichtig zijn, want voor je het weet heb je weer een rechtszaak aan je broek.’
Op alle punten spreekt de Rotterdamse rechtbank de twee politici en een stel Haagse ondernemers vrij van de ernstige beschuldigingen waarmee het Openbaar Ministerie de zaak tegen hen had opgetuigd. Van omkoping is op geen enkele manier sprake geweest, aldus het vonnis. Ook laat de rechtbank geen spaan heel van de zogenaamde criminele organisatie die De Mos, Guernaoui en de partijsponsors zouden hebben gevormd.
Dus krijgt De Mos niet de door het OM geëiste 22 maanden onvoorwaardelijke gevangenisstraf opgelegd, maar mag hij linea recta terug door de deur naar buiten. Daar wachten tientallen aanhangers hem op en schalt de tune van Groep De Mos/Hart voor Den Haag uit de groengele limousine die De Mos in januari bij het begin van zijn proces had afgezet.
‘Vrijspraak betekent in de meeste zaken dat niet kon worden vastgesteld dat iets is gebeurd’, constateert zijn advocaat Peter Plasman. Maar in dit geval zegt de rechter: er is gebleken dat het niet is gebeurd. Dat maakt dit vonnis zo bijzonder.’
Voor het OM had de oorwassing niet veel groter kunnen zijn. Het legde de afgelopen drie jaar een dossier van 15 duizend pagina’s aan om te bewijzen dat de vriendendiensten van De Mos en Guernaoui niets minder waren dan gekochte invloed op het Haagse stadhuis.
In appjes zouden de bevriende ondernemers hebben gepocht over hun verkregen macht: de partij van De Mos hadden ze ‘niet voor niets zo groot gemaakt’. Het was De Mos die ‘bepaalde wie wat van de koek kreeg’, betoogde de officier van justitie in februari. ‘En voor zijn vrienden bewaarde hij het grootste stuk.’
Maar als voorzitter Jacco Janssen van de Rotterdamse rechtbank vrijdagochtend de De Mos-aanhangers toeknikt op de publieke tribune, blijkt al snel dat die een heel ander gewicht toekent aan de uitgewisselde berichtjes. Lokale partijen zonder moederpartij bestaan bij de gratie van donaties, benadrukt hij. Duidelijke financieringsregels op dat vlak zijn er niet. ‘En het strafrecht is geen oplossing voor het ontbreken van spelregels.’
De rechtbank vindt het bovendien een logisch gevolg van hoe democratie werkt dat er geldschieters zijn die invloed op het lokale beleid proberen uit te oefenen. ‘Dat je als partij standpunten uitdraagt die in het straatje van je achterban passen, is weinig verrassend. En bij die invloed hoort ook een lijntje met de wethouders die dicht bij het vuur zitten.’
Of het nu gaat om de erfpachtsuppletie, de Haagse woningbouw of de nachtontheffing voor zalencentrum Opera (waarvan het OM de verantwoordelijke broers Akyol van omkoping beschuldigt): in alle gevallen was ook het algemeen belang ermee gediend. Al noemt Janssen het ‘niet uitgesloten’ dat De Mos ondernemers wel degelijk een exclusief voordeeltje bezorgde door hard te lopen op het stadhuis. Bijvoorbeeld toen hij een collega-wethouder onder druk zette om een project naar hem over te hevelen.
Maar anders dan het OM zien de rechters vooral een bevlogen politicus die geen geheim maakte van de doelen die hij nastreeft. De door hem uitgedragen ‘ombudspolitiek’ is dan ook goed controleerbaar door bijvoorbeeld de gemeenteraad, vindt Janssen. ‘En transparantie verdraagt zich slecht met het heimelijke karakter van omkoping.’
Zo blijft er woord na woord steeds minder over van de ronkende aanklacht die het OM heeft geformuleerd. Plasman weet al bij de aanhef door Janssen welke kant het uitgaat, zegt hij na afloop. Maar bij de twee hoofdpersonen duurt het pas tot het verlossende V-woord eruit is, waarna ze elkaars schouders secondenlang blauw slaan.
‘Een heel dikke uitspraak’, zegt Guernaoui (50), nog trillend op zijn benen. ‘Ik wist 3,5 jaar geleden al dat ik niks fout had gedaan. Maar niemand die ons geloofde, omdat het OM totaal iets anders heeft verteld.’
Het OM is er met ‘gestrekt been ingegaan’, meent Plasman, en het heeft de zaak ‘ingekleurd’ door het lidmaatschap van een criminele organisatie ten laste te leggen. Dat het vonnis diametraal anders is dan de strafeis, vindt Plasman ‘een enorme terechtwijzing voor het OM.’
Naast de groengele campagnebus benadrukt De Mos (46) dat eerherstel de enige logische vervolgstap kan zijn, en wel meteen. Drie van de vijf partijen in het Haagse college (D66, GroenLinks en de PvdA) hebben pertinent geweigerd te onderhandelen met zijn partij – die vorig jaar de grootste werd bij de gemeenteraadsverkiezingen – vanwege het strafrechtelijk onderzoek dat maar voortduurde.
Nu Groep De Mos/Hart voor Den Haag ‘van alle smetten vrij is verklaard’, moet zijn partij ‘stante pede’ terugkeren in het Haagse college. Na de meivakantie wil hij met de rest van de gemeenteraad in debat over zijn vrijspraak. ‘We willen zo snel mogelijk terug naar waar we horen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden