Dianne Feinstein (89) wordt in de Verenigde Staten door vriend en vijand gerespecteerd als politiek monument. Maar als actieve politicus op hoge leeftijd is de Democratische senator uit Californië nu vooral een last voor haar eigen partij, een obstakel in het Democratische proces en een instrument waarmee de Republikeinen in de Senaat de regering Biden dwars kunnen zitten.
Haar cv leest als een politieke medaillespiegel: Feinstein was in 1969 de eerste vrouwelijke gemeenteraadsvoorzitter van San Francisco, daarna de eerste vrouwelijke burgemeester van die stad, de eerste vrouwelijke senator uit Californië en nu de langst zittende vrouwelijke senator in de Amerikaanse politieke geschiedenis.
Over de auteur
Sterre Lindhout schrijft voor de Volkskrant over Noord- en Zuid-Amerika. Ook volgt ze de ontwikkelingen op het gebied van globalisering en wereldhandel. Hiervoor was ze correspondent Duitsland.
Behalve glazen plafonds doorbrak ze ook taboes. Als haar politieke carrière ten einde is gekomen, zal Feinstein waarschijnlijk in de eerste plaats worden herinnerd als een van de voorgangers in de strijd voor het recht op abortus, en tegen de wapenlobby. Ze bracht openlijk haar steun uit aan de homogemeenschap in een tijd dat dat ook in de Democratische partij nog absoluut niet vanzelfsprekend was.
Rond Dianne Feinstein hangt al vijftig jaar een zweem van geharnaste onverzettelijkheid. Die kwam in optima forma tot uiting toen ze tussen 2009 en 2014 de leiding had over het parlementaire onderzoek naar de marteling van terrorismeverdachten door de CIA, in de periode na 11 september 2001. ‘Wat de CIA deed, was een vlek op onze waarden’, zei ze toen ze het rapport aanbood aan president Barack Obama.
Bijna tien jaar later, halverwege haar zesde senaatstermijn, zit Feinstein al maanden thuis met een hardnekkige gordelroosinfectie. Vanwege de krappe democratische meerderheid in de Senaat – de machtigste van de twee Kamers van de federale volksvertegenwoordiging – heeft de juridische senaatscommissie waarvan Feinstein deel uitmaakt, in haar afwezigheid niet het getalsmatige overwicht om door Biden benoemde rechters te installeren. Al meer dan vijftig rechters wachten op groen licht uit Washington om te kunnen beginnen met hun werkzaamheden.
Een einde van deze situatie is niet in zicht, want de theoretische mogelijkheid om met de instemming van een meerderheid van zestig van de honderd senatoren een vervanger voor Feinstein te kunnen benoemen, blokkeert de Republikeinse fractieleider Mitch McConnell. Terwijl juist het kunnen benoemen van rechters voor de Democraten wordt gezien als het belangrijkste politieke voordeel van de nipte winst van de meerderheid in de Senaat bij de tussentijdse verkiezingen in november vorig jaar.
Steeds meer partijgenoten dringen de afgelopen weken openlijk aan op Feinsteins vertrek. Ook omdat er al voorafgaand aan haar huidige ziekte sterke twijfels bestonden over haar cognitieve vermogen. In The Washington Post berichtten Democraten uit haar omgeving eerder dit jaar anoniem over de sterke achteruitgang van Feinsteins kortetermijngeheugen, waardoor ze regelmatig geen enkele herinnering meer zou hebben gehad aan gesprekken die ze eerder op dezelfde dag had gevoerd. In februari kondigde Feinstein, waarschijnlijk vanwege deze geruchten, al wel aan dat ze zich volgend jaar niet meer opnieuw verkiesbaar stelt.
De hoge vlucht die Feinsteins carrière nam, begon in 1978 met een even gruwelijke als Hollywoodwaardige scene in het gemeentehuis van San Francisco. Na een nipt verlies van de verkiezing om het burgemeesterschap drie jaar eerder, leek de veelbelovend begonnen carrière van gemeenteraadslid Feinstein op een zijspoor te zijn beland. Tot ze toevallig getuige was van de moord op de burgemeester, haar partijgenoot George Moscone, die werd neergeschoten door een voormalig lid van de gemeenteraad. Kort daarna werd Feinstein benoemd tot zijn opvolger.
Vier jaar later gebruikte Feinstein de bloedige televisiebeelden van vlak na de moord voor haar (geslaagde) campagne voor haar herverkiezing als burgemeester, om aan te tonen hoe betrouwbaar en crisisbestendig ze was. Volgens een journalist van de LA Times die haar carrière tientallen jaren volgde in een podcast, is dat tekenend voor Feinsteins focus op winst en succes. Ze leek er weinig belang aan te hechten of mensen haar ook aardig vonden.
Vooral in haar vroege carrière schreef Feinstein deze vechtersmentaliteit in interviews weleens toe aan haar harde en ongelukkige jeugd, waarin zij en haar zusje overgeleverd waren aan hun aan alcohol verslaafde, gewelddadige moeder.
Feinstein vertrouwde op haar eigen politieke en morele kompas. Meestal kwam dat overeen met dat van haar partij, maar lang niet altijd, wat haar voor partijgenoten soms een onzekere factor maakte. Zo was zij jarenlang een van de weinige Democraten die zich stellig uitsprak voor de doodstraf. Pas in 2018, toen belangrijke Californische Democraten dreigden de steun voor haar herverkiezing als senator in te trekken, kwam ze hierop terug.
Veel jongere Democraten, met name in Feinsteins thuisstaat Californië, vinden haar inmiddels te conservatief. Het is een teken dat ze niet alleen door haar leeftijd, maar ook inhoudelijk bezig is uit de tijd te vallen. Want ondanks haar bevlogenheid en standvastigheid over onderwerpen als abortus of de martelingen in Guantanamo, is Feinstein gedurende haar carrière vooral een pragmaticus geweest die geloofde dat het landsbelang het best werd behartigd door compromissen tussen Democraten en Republikeinen.
Deze manier van politiek bedrijven, bipartisanism genoemd, is in de onder Trump extreem gepolariseerde maatschappij uit de mode geraakt. Datzelfde geldt voor Dianne Feinstein zelf. Maar haar politieke erfenis staat fier overeind.
3x DIANNE FEINSTEIN
Een van de eerste en belangrijkste wapenfeiten van Feinstein als senator was dat ze in 1994 voor elkaar kreeg dat de aankoop en het bezit van negentien soorten automatische wapens in de VS werd verboden. Delen van dit verbod zijn later teruggedraaid door de Republikeinen.
Feinstein won niet altijd. Ze was in 1990 kandidaat voor het gouverneurschap van Californië, maar verloor nipt van een Republikeinse tegenstander.
In de Amerikaanse media is herhaaldelijk te lezen dat de top van de Democratische partij Dianne Feinstein nooit zo lang had moeten laten zitten als senator. Dat ze gewaarschuwd hadden moeten zijn door de manier waarop de Republikeinen profiteerden van de dood van de progressieve hoge rechter Ruth Bader Ginsburg in 2020, waarmee ze Trump een benoeming en een grote conservatieve meerderheid cadeau gaven.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden