Staatsecretaris Maarten van Ooijen trok onlangs aan de bel over de overbelasting van de jeugdzorg die volgens hem niet alle jongeren met problemen kan helpen. Ouders moeten, volgens hem, er nadrukkelijker voor de kinderen zijn. Omgekeerd pleitte Marleen Barth in de Volkskrant voor huiswerkbegeleiding als basisvoorziening na de reguliere schooltijd in het middelbaar onderwijs. In haar betoog gaf ze aan dat een werkende ouder eerder thuis moet zijn en minder goed een eigen inkomen kan genereren met een puber in het middelbaar onderwijs. De kern van haar betoog is dat van de puber geen autonomie verwacht mag worden, dat is in haar ogen een ouderwetse en riskante opvatting.
Over de auteur
Lammert Waslander is gepensioneerd psycholoog.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Ik zie dat we onze eigen autonomie bijna overal verkleinen zonder dat we ons daar druk om maken of bewust van zijn, meestal vinden we het lekker makkelijk. Thuis zijn er apparaten die de afwas doen, de kleren wassen en drogen, de koffie zetten en er komt nu ook kokend water uit de kraan. Eten laten we vaak bezorgen, we kopen steeds vaker kant-en-klaar maaltijden en koken met behulp van een ingrediëntenpakket is ook populair. Onze auto bepaalt de route die we rijden naar onze bestemming. In onze vrije tijd kunnen we kamperen in volledig ingerichte tenten, zijn er volledig verzorgde cruises en vieren velen hun vakantie in een all inclusive resort. In ons werk hebben we steeds met meer regels en protocollen te maken die eigen initiatief, creativiteit, betrokkenheid en verantwoordelijkheid minimaliseren.
Ook de overheid is niet meer autonoom. Ze weet zelf de weg niet meer in alle regels en wetten, ze mist de mankracht om haar controlerende taak te vervullen en kan het beleid alleen aansturen door met geld te schuiven. Beleid dat steeds vaker door de rechter wordt beoordeeld en bepaald, beleid waar de overheid ook steeds vaker door Europa op wordt aangesproken.
De overheid heeft de rol gekregen steeds meer taken te vervullen, een rol die de volwassenen zelf hebben gecreëerd bij de opvoeding van hun kinderen. Ze nemen alle taken van de kinderen over en zodanig dat het aanleren van een eigen autonomie nauwelijks plaatsvindt.
Het is inmiddels normaal dat een ouder docenten aanspreekt op een cijfer voor een toets, zonder dat zoon of dochter eerst contact en uitleg heeft gevraagd. Kinderen die alleen tot het maken van huiswerk komen onder begeleiding van coaches, studenten die alleen tot studeren komen in aanwezigheid van anderen in een studiezaal, koffietent of bibliotheek. Opvallend is dat het werken na het afronden van een studie velen moeilijk valt. Steeds meer jongvolwassenen hebben al een burn-out voor hun dertigste. Is het werk te verantwoordelijk, te eentonig, doet het te weinig beroep op ontplooiing en creativiteit? In ieder geval willen veel jongvolwassenen minder tijd aan werken besteden. Ze willen niet leven om te werken, maar werken om te leven.
Deze ontwikkelingen zorgen ervoor dat onze collectieve voorzieningen steeds moeizamer functioneren: steeds meer mensen doen er een beroep op en steeds minder mensen willen er werken. Mijns inziens, en ik hoop echt dat ik het mis heb, wordt de kans op een meltdown in de jeugd-, ouderen- en medische zorg evenals het onderwijs steeds groter. Tel daarbij op de onoplosbare problemen rond wonen en migratie en steeds groter wordende klimaatproblemen.
De overheid, ook in de toekomst zonder Rutte, gaat dit niet oplossen. Wij zijn gedoemd tot meer autonomie. In mijn ogen relationele autonomie zoals filosoof Miriam Rasch in haar boek Autonomie -Een zelfhulpgids dit definieert: jouw autonomie staat in relatie tot de autonomie van anderen. Dit betekent bijvoorbeeld dat een kok de keuken niet inricht zodat deze zelf zo goed mogelijk kan koken, maar ook zodanig dat de keukenhulpen ook maximaal kunnen presteren en de kok vraagt zich daarnaast ook af hoe de ingrediënten in de keuken zijn gekweekt of gefokt.
Ik begrijp het probleem dat Marleen Barth aankaart. De ouder die voor de puber thuis moet zijn, is vaak een vrouw die daarmee haar financiële onafhankelijkheid, haar eigen autonomie, niet kan vormgeven. Maar zoals Maarten van Ooijen aangeeft, zijn de mogelijkheden van de overheid eindig. In een samenleving waar relationele autonomie belangrijk in de opvoeding is, zouden pubers samen groepen kunnen vormen die gezamenlijk huiswerk maken en elkaar bij problemen helpen, zouden jongeren elkaar ook meer met persoonlijke problemen kunnen helpen.
Ook zouden ouders eventueel in een rouleersysteem betrokken kunnen zijn bij het gezamenlijk maken van huiswerk. Dit is in onze huidige samenleving niet direct vorm te geven. Momenteel uitgaan van autonomie bij jongeren is inderdaad riskant. En misschien is het ouderwets, maar mijns inziens kan onze maatschappij in de toekomst alleen goed blijven functioneren met een opvoeding die autonomie, en wel relationele autonomie, belangrijk vindt en vormgeeft.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden