Al snel nadat de eerste schoten waren gevallen, sloot buurland Tsjaad zaterdag zijn 1.400 kilometer lange grens met Soedan. ‘De overheid volgt de situatie met speciale aandacht’, verklaarde een overheidswoordvoerder in een communiqué. Speciaal, want Tsjaad maakt zich grote zorgen over het risico dat het geweld overslaat naar het eigen land.
Mahamat Idriss Déby, de interim-leider van Tsjaad, volgt de ontwikkelingen op de voet. Niet in de laatste plaats vanwege zijn eigen, enigszins precaire positie: sinds Déby twee jaar geleden de macht greep en daarmee zijn plotseling overleden vader opvolgde, weigeren hij en zijn regime plaats te maken voor een democratische burgerregering. Verkiezingen zijn uitgesteld naar het najaar van 2024, wie zijn onvrede op straat laat horen riskeert een levenslange gevangenisstraf of zelfs de dood.
De parallellen met Soedan vallen moeilijk te ontkennen, de angst voor een vergelijkbaar scenario is akelig reëel. Tsjaad heeft immers ook een verleden met rebellie: tussen 2005 en 2010 lag de hoofdstad N’Djamena onder vuur, toen verschillende milities, waarvan sommige door de Soedanese overheid van wapens waren voorzien, probeerden de regering van vader Déby omver te werpen. Een akkoord tussen beide landen maakte een einde aan de burgeroorlog.
In een poging de huidige spanningen in Soedan te verminderen, probeerde de Tsjadische regering daarom de afgelopen maanden al te bemiddelen met zowel generaal Burhan als met zijn tegenstander Hemeti, de leider van de Rapid Support Forces (RSF). Die rebellengroep vindt zijn oorsprong in de regio Darfur in het westen van Soedan, waar nu al twintig jaar een ontwrichtend conflict woedt.
Mocht Hemeti door het Soedanese leger worden teruggedrongen naar zijn geboortestreek Darfur, dan heeft dat hoe dan ook direct gevolgen over de grens met Tsjaad. Ruim 400 duizend Soedanese vluchtelingen leven daar in vluchtelingenkampen. Het Wereldvoedselprogramma van de Verenigde Naties waarschuwde vorige week – nog vóór de geweldsuitbarsting in Soedan – dat het 130 miljoen euro tekort komt om vluchtelingen de komende tijd van voedsel te kunnen blijven voorzien.
Dat zich binnenkort een nieuwe groep vluchtelingen bij hen voegt, lijkt naarmate het conflict langer duurt steeds waarschijnlijker. Gesloten grenzen, grotendeels in woestijngebied en dus uiterst poreus, zullen mensen op drift niet kunnen tegenhouden.
Zuid-Soedan
Het was Salva Kiir, de president van Zuid-Soedan, die naar eigen zeggen Burhan en Hemeti tot een staakt-het-vuren wist te bewegen. Maar dinsdag bleek meteen al dat dat niets waard was, want beide partijen weigerden hun wapens te laten rusten.
Niettemin wil Kiir, zodra de veiligheidssituatie dat toelaat, samen met zijn ambtgenoten William Ruto (Kenia) en Ismaïl Omar Guelleh (Djibouti) naar Soedan reizen om vredesbesprekingen op te zetten namens het Igad, een organisatie van Oost-Afrikaanse landen.
Dat de Zuid-Soedanese leider deze regionale voortrekkersrol op zich neemt, is enigszins ironisch te noemen. Een machtsstrijd tussen Kiir en zijn vicepresident Riek Machar stortte het jongste land ter wereld tien jaar geleden in een bloedige burgeroorlog, een in 2018 ondertekend vredesakkoord wordt nog altijd niet behoorlijk uitgevoerd.
Eerder was Kiir bovendien decennialang ook al in oorlog met de leiders in Khartoem, wat uiteindelijk leidde tot de afsplitsing van Soedan in 2011. Ook na de onafhankelijkheid bleef er onenigheid, over de omstreden regio Abyei en over de transportkosten voor olie.
Ook nu speelt de oliehandel een cruciale rol: de Zuid-Soedanese olievelden zijn goed voor 90 procent van de overheidsinkomsten, maar de ruwe aardolie moet daarvoor wel via Soedan worden vervoerd naar de Rode Zee. Een onderbreking in het transport wordt in het fragiele land direct gevoeld, met alle risico’s van dien.
De Egyptische leider Abdel Fattah al-Sisi onderhield goede banden met de voormalige dictator van Soedan, Omar al-Bashir. Ook met generaal Burhan heeft hij sterke banden. Om die reden wordt aangenomen dat Egypte mogelijk speciale militaire eenheden en straaljagers wil inzetten om het Soedanese leger te helpen.
Die vrees werd aangewakkerd door een incident in het noorden van Soedan. Kort nadat de eerste gevechten waren uitgebroken, veroverden de rebellen al een legerbasis in Merowe, waar een onbekend aantal Egyptische militairen is gestationeerd. Het Soedanese leger zegt de basis weer te hebben heroverd, maar het is onduidelijk wat er met de Egyptische soldaten is gebeurd.
Als Egypte betrokken raakt bij de gevechten in Soedan, zou dat een veilige doorgang naar Egypte ernstig bemoeilijken. Vanuit hoofdstad Khartoem moeten eventuele vluchtelingen bijna duizend kilometer afleggen om de grens met hun noorderburen te bereiken. Daarnaast zitten de Egyptenaren niet te wachten op nóg meer vluchtelingen. Volgens de Internationale Organisatie voor Migratie zijn er op dit moment al negen miljoen migranten en vluchtelingen in het Noord-Afrikaanse land.
Zij leven niet in vluchtelingenkampen, maar in Egyptische steden. Hun aanwezigheid legt een zware druk op de economie, wat tot conflicten kan leiden. Los van de strategische en politieke betrekkingen die Egypte met Soedan wenst te behouden, is een bijkomend vluchtelingenprobleem voor het Noord-Afrikaanse land ook zeker een punt van zorg.
Ten zuidoosten van Soedan is de bloedige burgeroorlog in de Ethiopische deelstaat Tigray, die twee jaar heeft geduurd, nog maar net afgelopen. Daar zijn naar schatting een half miljoen mensen omgekomen, en tienduizenden Tigreërs vluchtten in 2020 de Soedanese grens over.
Toch is juist dat de streek die Soedanese vluchtelingen moeten opvangen als de gevechten in Soedan aanhouden. Net als andere buurlanden van Soedan herbergt Ethiopië al een groot aantal vluchtelingen: het land vangt bijna een miljoen mensen op uit Soedan, Zuid-Soedan, Somalië en Eritrea. Ook zijn er meer dan twee miljoen binnenlandse ontheemden, en dat leidt tot ernstige spanningen.
Daarbij zijn de betrekkingen tussen Ethiopië en Soedan de afgelopen jaren verslechterd. De twee landen ruziën al jaren over een gebied aan de grens. Ook de omstreden bouw door Ethiopië van de Grote Renaissancedam in de Nijl – de rivier die ook door Soedan en Egypte loopt en voor beide landen van levensbelang is – heeft de relatie aanzienlijk bekoeld.
Met behulp van dam in de Nijl kan Ethiopië bepalen hoeveel water het naar het noorden doorlaat. Pogingen om Ethiopië te bewegen tot afspraken over waterquota (om te vookomen dat Soedan en Egypte tekorten krijgen) dreigen door het conflict vast te lopen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden